Việt Nam chi gần tỷ USD nhập khẩu hạt điều trong một tháng: Đằng sau con số kỷ lục

Dù là quốc gia xuất khẩu điều nhân hàng đầu thế giới, Việt Nam lại đang đối mặt với thực trạng nhập khẩu hạt điều thô với kim ngạch khổng lồ. Riêng tháng 4, con số này đã chạm mốc gần 943 triệu USD, gấp đôi giá trị xuất khẩu cùng kỳ, đặt ra những câu hỏi về nguồn cung và chiến lược phát triển của ngành điều trong nước.

Nhập khẩu hạt điều tăng vọt, lập kỷ lục mới

Trong tháng 4 vừa qua, bức tranh thương mại hạt điều của Việt Nam đã vẽ nên một gam màu bất ngờ với con số nhập khẩu ấn tượng. Theo số liệu mới nhất từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các doanh nghiệp Việt Nam đã chi gần 943 triệu USD để nhập khẩu khoảng 543.100 tấn hạt điều thô. Đây không chỉ là một con số đột biến mà còn là mức nhập khẩu cao nhất từng được ghi nhận trong một tháng, cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ về nhu cầu nguyên liệu đầu vào.

Sự gia tăng này còn được phản ánh rõ nét hơn khi nhìn vào bức tranh tài chính. Kim ngạch nhập khẩu trong tháng 4 đã cao gấp hơn hai lần giá trị xuất khẩu điều cùng kỳ, tạo ra một khoảng chênh lệch đáng kể. Điều này cho thấy ngành điều Việt Nam, dù mạnh về chế biến và xuất khẩu điều nhân, vẫn phụ thuộc rất lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.

Nếu nhìn vào bức tranh dài hơi hơn, tình hình nhập khẩu hạt điều của Việt Nam trong 4 tháng đầu năm 2026 cũng cho thấy xu hướng tăng trưởng rõ rệt. Các doanh nghiệp trong nước đã chi gần 2,2 tỷ USD để nhập khẩu 1,3 triệu tấn hạt điều. So với cùng kỳ năm ngoái, khối lượng nhập khẩu đã tăng 23% và giá trị tăng tới 32%. Giá nhập khẩu bình quân mỗi tấn hạt điều cũng tăng 7,6%, lên mức gần 1.704 USD, phản ánh sự cạnh tranh trên thị trường quốc tế và áp lực chi phí đối với các nhà sản xuất.

Hạt điều thô được đóng bao tại kho. Ảnh: Vinacas

Xuất khẩu điều chững lại, áp lực cạnh tranh gia tăng

Trong khi hoạt động nhập khẩu hạt điều diễn ra sôi động, xuất khẩu điều nhân của Việt Nam lại có dấu hiệu chững lại trong tháng 4. Cụ thể, Việt Nam chỉ xuất khẩu khoảng 61.100 tấn hạt điều, thu về 433 triệu USD. Nếu tính chung trong 4 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 1,3 tỷ USD với sản lượng khoảng 186.600 tấn.

So với cùng kỳ năm 2025, xuất khẩu điều đã giảm 4,6% về sản lượng và 3% về giá trị. Mặc dù giá xuất khẩu bình quân có sự tăng nhẹ, gần 2%, lên mức gần 6.934 USD mỗi tấn, nhưng điều này không đủ để bù đắp cho sự sụt giảm về khối lượng và tổng giá trị.

Sự chững lại này cho thấy những thách thức mà ngành điều Việt Nam đang đối mặt trên thị trường quốc tế. Áp lực cạnh tranh từ các quốc gia khác, biến động của thị trường tiêu thụ và sự biến động của giá nguyên liệu có thể là những yếu tố tác động đến hoạt động xuất khẩu.

Nguồn cung nội địa hạn chế, phụ thuộc vào nhập khẩu

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), Việt Nam hiện đang giữ vị thế là nhà cung cấp hạt điều nhân lớn nhất toàn cầu, chiếm khoảng 80% lượng xuất khẩu trên thế giới. Tuy nhiên, điểm mạnh cốt lõi của ngành điều Việt Nam lại nằm chủ yếu ở khâu chế biến, với công nghệ và quy trình hiện đại để tạo ra những sản phẩm điều nhân chất lượng cao.

Trớ trêu thay, nguồn nguyên liệu hạt điều thô trong nước lại chỉ đáp ứng được một phần nhỏ bé so với nhu cầu khổng lồ của ngành chế biến. Đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu điều tại TP.HCM chia sẻ rằng lượng điều thô nhập về tăng mạnh là do đang vào cao điểm thu mua nguyên liệu từ các quốc gia như Campuchia và các nước châu Phi. Năm nay, nguồn cung từ nhiều nước dồi dào hơn, nhưng giá quốc tế tăng cao cũng góp phần đẩy kim ngạch nhập khẩu lên mức kỷ lục.

Vị đại diện này nhấn mạnh vai trò trung tâm chế biến điều của Việt Nam trên bản đồ thế giới: "Các doanh nghiệp Việt đang đóng vai trò trung tâm chế biến điều của thế giới. Điều thô nhập về sẽ được bóc tách, rang sấy, chế biến rồi tái xuất sang Mỹ, châu Âu và Trung Đông."

Thực tế này bắt nguồn từ nhiều yếu tố. Trong nhiều năm qua, diện tích trồng điều trong nước đã liên tục thu hẹp. Nguyên nhân chính là do nông dân có xu hướng chuyển đổi sang trồng các loại cây trồng khác mang lại giá trị kinh tế cao hơn, hoặc có hiệu quả kinh tế nhanh chóng hơn. Bên cạnh đó, năng suất của cây điều trong nước còn thấp, cùng với vùng nguyên liệu ngày càng già cỗi, khiến nguồn cung nội địa khó lòng đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng của các nhà máy chế biến.

Campuchia và châu Phi - Nguồn cung chính của hạt điều Việt Nam

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Campuchia tiếp tục khẳng định vị thế là nguồn cung hạt điều lớn nhất cho Việt Nam, chiếm tới 51,7% tổng kim ngạch nhập khẩu. Vị trí thứ hai thuộc về Tanzania với 19,9%, tiếp theo là Bờ Biển Ngà với 11,9% và Nigeria với 1,9%. Sự tập trung nguồn cung từ các quốc gia này cho thấy mối liên kết chặt chẽ trong chuỗi cung ứng hạt điều khu vực và toàn cầu.

Đáng chú ý, nguồn cung từ nhiều thị trường đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong những tháng đầu năm nay. Đặc biệt, kim ngạch nhập khẩu hạt điều từ Bờ Biển Ngà và Nigeria đã tăng trưởng vượt bậc, lần lượt gấp 5,4 lần và 4,2 lần so với cùng kỳ năm trước. Sự gia tăng này có thể đến từ nhiều yếu tố, bao gồm sự phục hồi của sản xuất tại các quốc gia này, hoặc chiến lược đa dạng hóa nguồn cung của các doanh nghiệp Việt Nam.

Hiện tại, hạt điều đã vươn lên trở thành mặt hàng nông sản có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất cả nước trong 4 tháng đầu năm nay. Điều này càng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhập khẩu hạt điều đối với nền kinh tế và ngành công nghiệp chế biến của Việt Nam.