Ủy ban Kinh tế Tài chính đề xuất nâng ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh lên 2 tỷ đồng

Sáng 20/4, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Kinh tế Tài chính đã chính thức kiến nghị nghiên cứu nâng ngưỡng chịu thuế đối với hộ kinh doanh lên mức tối thiểu 2 tỷ đồng mỗi năm. Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh mức miễn thuế hiện hành bị đánh giá là không còn phù hợp với biến động giá cả và chi phí đầu vào tăng cao. Việc điều chỉnh mạnh mẽ ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh được kỳ vọng sẽ trở thành "cú hích" quan trọng, giúp hàng triệu cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ giảm bớt gánh nặng tài chính và đóng góp bền vững hơn cho nền kinh tế.

Tại phiên thảo luận về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật Thuế, không khí nghị trường trở nên sôi động khi các đại biểu tập trung mổ xẻ những bất cập trong quy định quản lý thuế hiện nay. Trọng tâm của sự thay đổi lần này hướng vào việc tạo ra một hành lang pháp lý linh hoạt hơn, thay vì duy trì các con số cố định vốn dễ bị lạc hậu trước sự vận động không ngừng của thị trường tài chính toàn cầu.

Mở đầu phiên họp, đại diện Chính phủ đã trình bày phương án không quy định "cứng" ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng (VAT) trong luật. Đây được xem là bước đi đột phá nhằm trao quyền chủ động cho Chính phủ trong việc điều hành chính sách tài khóa, đảm bảo các quy định về ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh luôn bám sát hơi thở của thị trường và điều kiện sống của người dân.

Xóa bỏ quy định "cứng" để thích ứng thực tế

Theo quy định hiện hành, ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập cá nhân và VAT đối với hộ kinh doanh đang được áp dụng ở mức 500 triệu đồng mỗi năm. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy con số này đã bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt là khi lạm phát và chi phí vận hành doanh nghiệp có những biến động lớn trong những năm gần đây. Chính phủ đề xuất rằng thay vì ghi rõ một con số cụ thể vào luật, thẩm quyền quyết định mức doanh thu miễn thuế nên được giao cho Chính phủ quy định chi tiết tùy theo từng giai đoạn kinh tế.

Việc không cố định ngưỡng miễn thuế trong luật sẽ giúp cơ quan quản lý phản ứng nhanh nhạy hơn trước các cú sốc kinh tế. Thay vì phải chờ đợi quy trình sửa đổi luật kéo dài tại Quốc hội, Chính phủ có thể ban hành các nghị định điều chỉnh kịp thời khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) biến động mạnh. Điều này không chỉ áp dụng cho thuế thu nhập cá nhân hay VAT mà còn mở rộng sang cả thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các cơ sở kinh doanh có quy mô nhỏ.

Thẩm tra về nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Tài chính Phan Văn Mãi cho biết đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban nhất trí cao với chủ trương điều chỉnh này. Theo ông, việc duy trì một mức trần thuế quá thấp trong thời gian dài đã vô tình tạo ra áp lực hành chính không cần thiết cho cả người nộp thuế và cơ quan thuế, đồng thời chưa khuyến khích được các hộ kinh doanh mở rộng quy mô sản xuất.

Đề xuất ngưỡng chịu thuế tối thiểu 2 tỷ đồng

Dẫn chứng từ các phản hồi của cộng đồng doanh nghiệp, ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh rằng mức 500 triệu đồng hiện nay là "còn quá thấp" và chưa phản ánh đúng thực tế chi phí kinh doanh tại các đô thị lớn. Thậm chí, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đã mạnh dạn đề xuất nâng ngưỡng này lên tới 3 tỷ đồng để thực sự tạo ra sự thay đổi về chất cho khu vực kinh tế tư nhân.

Dựa trên các phân tích đa chiều về khả năng chịu đựng của ngân sách và nhu cầu của người dân, Ủy ban Kinh tế Tài chính đề xuất nghiên cứu đưa ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh lên mức tối thiểu khoảng 2 tỷ đồng. Con số này được tính toán dựa trên mức tăng trưởng thu nhập bình quân và sự trượt giá của các mặt hàng thiết yếu, đảm bảo tính nhân văn trong chính sách thuế của Nhà nước.

"Chính sách thuế cần được thiết kế theo hướng hỗ trợ thực chất, tránh điều chỉnh nhỏ lẻ, manh mún, chưa phản ánh đầy đủ tinh thần hỗ trợ phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ không chỉ đóng góp ngân sách mà còn là lá chắn bảo đảm an sinh xã hội, tạo việc làm cho hàng triệu lao động", ông Phan Văn Mãi khẳng định.

Việc nâng ngưỡng chịu thuế lên 2 tỷ đồng sẽ giúp một bộ phận lớn các hộ kinh doanh cá thể thoát khỏi diện phải kê khai và nộp thuế phức tạp, từ đó tập trung nguồn lực để tái đầu tư. Đây cũng là cách để cơ quan thuế tập trung nguồn lực quản lý vào những đối tượng có doanh thu lớn hơn, nâng cao hiệu quả thu ngân sách và giảm thiểu rủi ro thất thu thuế.

Bài toán kinh tế từ khu vực hộ kinh doanh

Số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy tầm quan trọng không thể phủ nhận của khu vực kinh tế này. Trong giai đoạn 2022-2025, cả nước có khoảng 3-4 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, tạo ra một mạng lưới dịch vụ và hàng hóa rộng khắp từ thành thị đến nông thôn. Những con số cụ thể về đóng góp của khu vực này bao gồm:

• Hơn 2 triệu hộ kinh doanh duy trì khai thuế ổn định hàng năm.
• Đóng góp khoảng 2% vào tổng thu ngân sách nhà nước.
• Năm vừa qua, số thu thuế từ khu vực này đạt 32.840 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 37,5% so với cùng kỳ.
• Giữ vai trò chủ đạo trong việc duy trì chuỗi cung ứng hàng hóa thiết yếu và dịch vụ dân sinh.

Mặc dù tỷ trọng đóng góp 2% ngân sách có vẻ khiêm tốn so với các tập đoàn lớn, nhưng giá trị về mặt xã hội của hộ kinh doanh là vô cùng to lớn. Đây là khu vực hấp thụ lượng lao động khổng lồ, đặc biệt là lao động phổ thông và lao động tại địa phương. Do đó, việc nới lỏng ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh không đơn thuần là một bài toán thu chi ngân sách, mà là một chính sách mang tính chiến lược để nuôi dưỡng nguồn thu và ổn định xã hội.

Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng, khi ngưỡng chịu thuế được nâng lên, tâm lý kinh doanh của người dân sẽ trở nên phấn khởi hơn. Thay vì tìm cách né tránh hoặc giữ quy mô nhỏ để không phải nộp thuế, các hộ kinh doanh sẽ tự tin đầu tư trang thiết bị, mở rộng mặt bằng và nâng cao chất lượng dịch vụ, từ đó thúc đẩy tiêu dùng nội địa phát triển mạnh mẽ hơn.

Áp lực chi phí và yêu cầu phản ứng chính sách

Giải trình thêm về những biến động thực tế, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh rằng tình hình kinh tế thế giới đang đặt ra những thách thức chưa từng có tiền lệ. Giá nhiên liệu và năng lượng tăng cao đã tạo ra hiệu ứng dây chuyền, đẩy chi phí vận chuyển và giá nguyên liệu đầu vào lên mức chóng mặt. Điều này trực tiếp bào mòn lợi nhuận của các hộ kinh doanh, khiến nhiều cơ sở rơi vào tình trạng "thu không đủ bù chi".

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho hay, ban đầu cơ quan soạn thảo dự kiến vẫn giữ các con số cụ thể trong luật để đảm bảo tính minh bạch. Tuy nhiên, trước những diễn biến khó lường của địa chính trị toàn cầu và rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, Chính phủ nhận thấy cần phải có một cơ chế linh hoạt hơn. Việc trao quyền điều chỉnh ngưỡng thuế cho Chính phủ sẽ giúp phản ứng chính sách nhanh hơn, sát với thực tế biến động của thị trường hơn là một bộ luật cố định.

Ông cũng chỉ ra rằng, sức mua trong nước đang có dấu hiệu sụt giảm do người dân thắt chặt chi tiêu trước áp lực lạm phát. Nếu không có những biện pháp hỗ trợ kịp thời thông qua việc điều chỉnh thuế và phí, khu vực hộ kinh doanh - vốn có sức chống chịu yếu hơn doanh nghiệp - sẽ rất dễ bị tổn thương. Sự linh hoạt trong chính sách ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh chính là chìa khóa để bảo vệ "sức khỏe" của nền kinh tế từ gốc rễ.

Mục tiêu kép: Tăng trưởng và ổn định vĩ mô

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực phục hồi kinh tế toàn diện, việc hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô là một bài toán hóc búa. Bộ trưởng Tài chính khẳng định, nếu không có một cơ chế đủ linh hoạt để điều chỉnh các công cụ tài chính, trong đó có thuế, thì mục tiêu đạt mức tăng trưởng hai con số trong tương lai và giữ vững ổn định vĩ mô sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Việc nâng ngưỡng chịu thuế không chỉ là giảm thu ngân sách trong ngắn hạn, mà là sự đầu tư cho tương lai. Khi các hộ kinh doanh phát triển mạnh, họ sẽ trở thành tiền đề để hình thành nên các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) chuyên nghiệp hơn. Đây chính là lộ trình bền vững để chuyển đổi cơ cấu kinh tế, đưa các hộ kinh doanh cá thể tiến lên mô hình doanh nghiệp hiện đại, đóng góp nhiều hơn cho đất nước trong dài hạn.

Kết thúc phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đã ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến tâm huyết từ phía Ủy ban Kinh tế Tài chính và các đại biểu. Bà đề nghị Chính phủ tiếp thu nghiêm túc các kiến nghị về việc nâng ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh, hoàn thiện hồ sơ dự án luật với những luận cứ khoa học và thực tiễn chặt chẽ nhất.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các Luật Thuế sau khi được hoàn thiện sẽ chính thức được báo cáo để Quốc hội xem xét, bổ sung vào chương trình kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI đang diễn ra. Cộng đồng hộ kinh doanh trên cả nước đang đặt nhiều kỳ vọng vào những thay đổi mang tính đột phá này, mong chờ một môi trường kinh doanh thông thoáng và công bằng hơn để vững tâm phát triển sản xuất.

Những quyết sách mới về thuế được kỳ vọng sẽ không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh con số, mà còn là sự thay đổi về tư duy quản lý: Từ quản lý sang kiến tạo và hỗ trợ. Khi gánh nặng thuế phí được đặt ở mức hợp lý, sức sáng tạo và tinh thần khởi nghiệp trong nhân dân sẽ được khơi dậy mạnh mẽ, tạo nên động lực mới cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.