Sầu Riêng Rớt Giá Sau Kiểm Nghiệm Cadimi: Việt Nam Đàm Phán Cùng Trung Quốc Mở Rộng Phòng Xét Nghiệm
Ngành sầu riêng Việt Nam đang đối mặt với những thách thức lớn khi giá bán giảm mạnh tại các vùng trồng trọng điểm. Nguyên nhân chính được xác định là rủi ro về chất lượng, đặc biệt là sự hiện diện của Cadimi, dẫn đến tình trạng quá tải tại các phòng kiểm nghiệm và gây ách tắc trong xuất khẩu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động làm việc với Trung Quốc để tìm giải pháp, đồng thời rà soát và tăng cường năng lực hệ thống kiểm nghiệm trong nước.
Năng Lực Kiểm Nghiệm Quá Tải, Xuất Khẩu Gặp Rào Cản
Thị trường sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang chứng kiến sự sụt giảm giá mạnh mẽ. Theo các doanh nghiệp, tình trạng này không xuất phát từ yếu tố sản lượng mà chủ yếu là do những lo ngại về chất lượng, đặc biệt là vấn đề nhiễm Cadimi. Điều này đã khiến nhiều nhà vườn và doanh nghiệp buộc phải "co mình" lại, hạn chế thu mua và xuất khẩu.
Số liệu thống kê đến đầu tháng 5 cho thấy, cả nước chỉ có khoảng 17 đơn vị đủ năng lực kiểm nghiệm vàng O và khoảng 15 đơn vị kiểm nghiệm Cadimi. Con số này tỏ ra quá ít ỏi so với nhu cầu ngày càng tăng của ngành hàng sầu riêng, dẫn đến tình trạng quá tải nghiêm trọng tại các phòng kiểm nghiệm. Sự ách tắc trong khâu kiểm nghiệm không chỉ làm chậm tiến độ xuất khẩu mà còn khiến một số đơn vị phải từ chối xét nghiệm sầu riêng từ những khu vực được đánh giá có nguy cơ nhiễm Cadimi cao.
Giá sầu riêng tại ĐBSCL giảm mạnh trong thời gian gần đây do lo ngại rủi ro về chất lượng.
Ông Ngô Hồng Phong, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thừa nhận những vướng mắc hiện tại, đặc biệt là về năng lực của hệ thống kiểm nghiệm Cadimi. Ông Phong cho biết, mặc dù việc quản lý, đánh giá và chỉ định phòng thử nghiệm đã được phân cấp về địa phương từ ngày 1/7/2025, nhưng trong giai đoạn chuyển tiếp, hệ thống vẫn đối mặt với nhiều khó khăn.
Cục đang tích cực rà soát toàn bộ hệ thống, ưu tiên huy động năng lực của các phòng thuộc đơn vị chức năng để phục vụ công tác kiểm nghiệm. Đồng thời, Cục cũng tham mưu cho Bộ ban hành văn bản chỉ đạo các địa phương và đơn vị chuyên ngành nhằm tăng cường năng lực hệ thống kiểm nghiệm trong thời gian tới. Trước tình trạng số lượng phòng kiểm nghiệm Cadimi còn hạn chế, Việt Nam đã chủ động tiếp cận và làm việc với phía Trung Quốc.
Trong một chuyến thăm gần đây của lãnh đạo cấp cao, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất với phía Trung Quốc xem xét mở rộng thêm các phòng kiểm nghiệm. Mục tiêu là để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng khi sản lượng sầu riêng bước vào vụ thu hoạch. Tuy nhiên, ông Phong cũng nhấn mạnh rằng việc này thuộc thẩm quyền của phía bạn, do đó tiến độ sẽ phụ thuộc vào quá trình trao đổi và hợp tác giữa hai quốc gia.
Giải Pháp Xử Lý Tồn Dư Cadimi Còn Lúng Túng
Bên cạnh những bất cập trong khâu xét nghiệm, vấn đề xử lý tồn dư Cadimi trong đất trồng sầu riêng vẫn còn là một bài toán nan giải, đặc biệt tại khu vực miền Tây. Ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng vấn đề này chưa được giải quyết từ gốc rễ. Mặc dù rủi ro đã được nhận diện từ lâu, nhưng ngành nông nghiệp vẫn chưa xây dựng được một giải pháp tổng thể và đồng bộ.
Nông dân vẫn tiếp tục sản xuất theo phương thức truyền thống, trong khi các giải pháp cải tạo đất và xử lý tồn dư Cadimi chưa được chuẩn hóa thành những quy trình cụ thể, dễ áp dụng. Ông Mười dẫn chứng các mô hình xử lý tồn dư Cadimi trước đây tại Tiền Giang đến nay vẫn chưa công bố kết quả. Thiếu quy trình và kết luận rõ ràng khiến cho việc nhân rộng các mô hình này gặp khó khăn.
Các phòng xét nghiệm Cadimi sầu riêng đang quá tải khiến hoạt động xuất khẩu gặp khó.
Ngược lại, ông Mười chỉ ra rằng Thái Lan đã phản ứng rất nhanh khi phát hiện rủi ro Cadimi, nhanh chóng đưa ra quy trình kiểm soát và xử lý đồng bộ từ vùng trồng đến khâu xuất khẩu, qua đó giữ vững uy tín trên thị trường quốc tế. Hiện tại, tỷ lệ mẫu sầu riêng có nguy cơ nhiễm Cadimi tại một số vùng vẫn ở mức rất cao, có nơi lên đến 80-90%. Điều này tạo ra nguy cơ bị trả hàng thường trực, khiến các doanh nghiệp trở nên dè chừng trong việc thu mua và phải hạ giá bán để phòng ngừa rủi ro.
Mặc dù kim ngạch xuất khẩu sầu riêng trong quý I đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng gần 128% so với cùng kỳ năm trước, lãnh đạo Hiệp hội Rau quả Việt Nam cảnh báo không nên rơi vào "ảo tưởng tăng trưởng" chỉ khi nhìn vào con số kim ngạch mà không tính đến sự gia tăng mạnh mẽ về sản lượng. Ông Mười khẳng định, nếu ngành sầu riêng không giải quyết triệt để vấn đề an toàn thực phẩm từ gốc rễ, sự tăng trưởng này sẽ không thể bền vững.
Trao đổi về công tác khắc phục tồn dư Cadimi trong đất, ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết Cục đã triển khai một số mô hình thí điểm canh tác mới tại ĐBSCL nhằm kiểm soát và giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm Cadimi trong đất. Tuy nhiên, các mô hình này vẫn đang trong quá trình thực hiện và các địa phương chưa có báo cáo, đánh giá chính thức về kết quả.
Giá sầu riêng tại Cần Thơ giảm sâu làm nhiều nhà vườn phải mang ra vỉa hè bán lẻ với giá rẻ bèo, với hy vọng thu hồi vốn.