Sầu Riêng Mùa Vàng, Giá Vườn Rớt Đáy, Vì Sao Lẻ Vẫn Neo Cao?

Mùa sầu riêng rộ, người nông dân ở Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với cảnh giá bán tại vườn “chạm đáy”, có nơi chỉ còn 25.000 – 30.000 đồng/kg. Tuy nhiên, nghịch lý là mức giá này không phản ánh rõ rệt ở khâu bán lẻ tại các thành phố lớn, khiến người tiêu dùng vẫn cảm thấy mặt hàng trái cây này còn khá đắt đỏ.

Cơn "Sốt" Giá Vườn, Biến Mất Ở Kệ Hàng

Những ngày gần đây, thông tin về việc giá sầu riêng tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long giảm sâu đang lan truyền rộng rãi. Tại một số vườn ở Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, sầu riêng Ri 6 loại ngon nhất, đạt chuẩn xuất khẩu, chỉ còn được thương lái thu mua với mức giá từ 39.000 – 40.000 đồng/kg. Đối với loại B, giá còn thê thảm hơn, chỉ dao động quanh mức 24.000 – 25.000 đồng/kg. Nhiều nông dân cho biết, đây là mức giá thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây, khiến họ đứng ngồi không yên.

Tuy nhiên, khi khảo sát tại các điểm bán trái cây ở TP.HCM, bức tranh lại hoàn toàn khác biệt. Trên đường Vũ Huy Tấn (quận Bình Thạnh), sầu riêng Ri 6 được bán với giá 70.000 đồng/kg, giảm khoảng 10.000 đồng so với cách đây một tháng. Tại hệ thống siêu thị Farmer Market, dù có chương trình khuyến mãi, sầu riêng Ri 6 Huỳnh Lâm vẫn có giá niêm yết 476.000 đồng/kg sau khi giảm 30%. Sầu riêng Musang King trồng tại Việt Nam cũng không rẻ hơn, với mức giá 598.000 đồng/quả (khoảng 1.5-2kg).

Ngay cả tại các cửa hàng chuyên xuất khẩu trái cây như T&T Fruit, sầu riêng Monthong vẫn được bán với giá 145.000 đồng/kg, còn Ri 6 là 109.000 đồng/kg, dù nguồn hàng không ổn định. Tại một số siêu thị lớn, sầu riêng bán theo kg có giá khoảng 70.000 đồng/kg, nhưng những sản phẩm có thương hiệu, bao bì bắt mắt vẫn neo ở mức trên 100.000 đồng/kg, thậm chí sầu riêng Ri 6 có thể lên tới 129.000 đồng/kg.

Mức chênh lệch “khủng khiếp” giữa giá nông dân nhận được và giá người tiêu dùng phải chi trả đang đặt ra câu hỏi lớn về chuỗi cung ứng và các khâu trung gian trong ngành hàng sầu riêng.

Lời Giải Từ "Người Trong Cuộc"

Để lý giải sự chênh lệch này, nhiều ý kiến từ phía doanh nghiệp và chuyên gia đã được đưa ra. Ông T.T.T, chủ một doanh nghiệp chuyên cung cấp sầu riêng cho các cửa hàng trái cây cao cấp và siêu thị, khẳng định rằng sầu riêng ngon, có nguồn gốc rõ ràng và được bao tiêu chất lượng sẽ không bao giờ có giá rẻ bèo.

Theo ông T., để đảm bảo nguồn hàng ổn định và chất lượng cao, doanh nghiệp của ông phải thu mua sầu riêng Ri 6 tại vườn với mức giá 55.000 – 60.000 đồng/kg, cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung dưới 40.000 đồng/kg mà một số thương lái đang giao dịch. Ngoài ra, các chi phí phát sinh như vận chuyển, bảo quản, đóng gói, kiểm soát chất lượng, và đặc biệt là chính sách “bao ăn” – đổi trả nếu sản phẩm không đạt chất lượng cho khách hàng, đều góp phần làm tăng giá thành bán lẻ.

Ngược lại, các điểm bán nhỏ lẻ, tự phát thường thu mua sầu riêng “hàng dạt” hoặc chất lượng thấp hơn từ các vựa với giá rẻ, nên có thể bán ra với giá thấp hơn. Tuy nhiên, chất lượng của những sản phẩm này thường không ổn định và tiềm ẩn rủi ro cho người tiêu dùng.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cũng đồng tình với quan điểm về sự tham gia của nhiều khâu trung gian. Ông giải thích rằng mức giá 20.000 – 25.000 đồng/kg mà nông dân nhận được thường chỉ áp dụng cho sầu riêng loại C hoặc hàng dạt, không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Đối với sầu riêng đạt chuẩn xuất khẩu, giá bán sỉ vẫn duy trì ở mức 40.000 – 50.000 đồng/kg. Do đó, mức giá bán lẻ khoảng 70.000 đồng/kg có thể được xem là hợp lý trong bối cảnh này, sau khi đã tính toán các chi phí vận hành và lợi nhuận cho các bên tham gia chuỗi.

Bên cạnh đó, cần nhìn nhận sầu riêng vốn là một loại trái cây cao cấp. Ngay cả khi giá đã giảm so với thời điểm trước vụ, cảm giác "không rẻ" đối với người tiêu dùng là điều dễ hiểu, bởi mức giá này vẫn cao hơn nhiều loại trái cây thông thường khác trên thị trường.

Nghịch Lý Cung Cầu và Vai Trò Của Khâu Trung Gian

Mùa sầu riêng thường kéo dài từ khoảng tháng 4 đến tháng 7 hàng năm. Tuy nhiên, việc giá bán tại vườn lao dốc mạnh trong khi giá bán lẻ vẫn neo ở mức cao cho thấy sự thiếu kết nối và minh bạch trong chuỗi cung ứng. Có nhiều yếu tố có thể giải thích cho hiện tượng này:

• Nhiều khâu trung gian: Từ nhà vườn đến tay người tiêu dùng, sầu riêng có thể phải qua tay nhiều thương lái, vựa thu mua, nhà phân phối, rồi mới đến các cửa hàng bán lẻ hoặc siêu thị. Mỗi khâu này đều cộng thêm một khoản chi phí và lợi nhuận, đẩy giá thành sản phẩm lên cao.
• Chênh lệch chất lượng: Giá nông dân nhận được thường là giá bán theo lô, theo chất lượng chung của vườn. Tuy nhiên, khi đến tay người tiêu dùng, sản phẩm được phân loại kỹ lưỡng hơn, với những quả đẹp, đạt chuẩn sẽ được bán với giá cao hơn. Ngược lại, những quả dạt, kém phẩm chất sẽ được bán với giá rẻ, nhưng thường không đến được tay người tiêu dùng ở các kênh bán lẻ cao cấp.
• Chi phí vận hành và thương hiệu: Các cửa hàng trái cây cao cấp, siêu thị phải chịu các chi phí vận hành lớn như thuê mặt bằng, điện, nước, nhân viên, bảo quản lạnh, chi phí marketing và xây dựng thương hiệu. Những yếu tố này buộc họ phải định giá sản phẩm cao hơn để bù đắp chi phí và đảm bảo lợi nhuận.
• Nhu cầu thị trường và tâm lý người tiêu dùng: Mặc dù giá sầu riêng tại vườn giảm, nhưng nhu cầu tiêu thụ ở các thành phố lớn vẫn tương đối ổn định, đặc biệt là đối với các giống sầu riêng được ưa chuộng. Người tiêu dùng có xu hướng chấp nhận mức giá cao hơn cho những sản phẩm chất lượng đảm bảo và tiện lợi.
• Áp lực cạnh tranh và xuất khẩu: Ngành hàng sầu riêng chịu sự cạnh tranh từ các nước sản xuất khác, đồng thời phụ thuộc lớn vào thị trường xuất khẩu, đặc biệt là Trung Quốc. Khi thị trường xuất khẩu có biến động hoặc yêu cầu thay đổi, giá cả trong nước cũng có thể bị ảnh hưởng.

Trong bối cảnh hiện tại, sự vào cuộc của các doanh nghiệp uy tín trong việc thu mua trực tiếp từ nông dân với giá hợp lý, cùng với việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc, là một hướng đi tích cực. Tuy nhiên, để giải quyết triệt để vấn đề, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các bên trong chuỗi cung ứng, hướng tới việc giảm bớt các khâu trung gian không cần thiết và tăng cường tính minh bạch trong giao dịch.

Việc nông dân nhận được mức giá xứng đáng với công sức lao động, đồng thời người tiêu dùng cũng có thể tiếp cận sản phẩm chất lượng với mức giá hợp lý, là mục tiêu mà ngành hàng sầu riêng cần hướng tới để phát triển bền vững.