Đề xuất nâng ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng để khoan thư sức dân

Bộ Tài chính vừa trình Quốc hội dự thảo sửa đổi các Luật Thuế, trong đó đề xuất giao Chính phủ thẩm quyền quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thay vì ấn định mức 500 triệu đồng trong luật. Trước bối cảnh chi phí sinh hoạt và giá cả hàng hóa leo thang, nhiều chuyên gia và cơ quan thẩm tra kiến nghị cần nâng mức này lên ít nhất 1 tỷ đồng, thậm chí 2 tỷ đồng mỗi năm. Việc điều chỉnh không chỉ giúp giảm áp lực tài chính cho hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ mà còn tạo động lực quan trọng để khu vực kinh tế tư nhân phục hồi và phát triển bền vững.

Trong tờ trình dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, một thay đổi mang tính bước ngoặt đã được đưa ra. Cụ thể, từ ngày 1/1/2026, thay vì duy trì một con số cố định trong luật, Bộ Tài chính muốn trao quyền cho Chính phủ tự quyết định ngưỡng doanh thu miễn thuế đối với cá nhân và hộ kinh doanh. Đây được xem là động thái nhằm tăng tính linh hoạt trong điều hành kinh tế vĩ mô, giúp chính sách thuế bám sát hơn với những biến động không ngừng của thị trường.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Kế toán Thuế Keytas, đánh giá cao đề xuất này khi cho rằng môi trường kinh tế toàn cầu đang tiềm ẩn quá nhiều rủi ro và biến số khó lường. Việc "đóng khung" một con số cụ thể trong luật thường dẫn đến tình trạng lạc hậu so với thực tế chỉ sau một thời gian ngắn triển khai. Khi thẩm quyền thuộc về Chính phủ, các điều chỉnh sẽ được thực hiện kịp thời hơn, trực tiếp hỗ trợ người dân và cộng đồng kinh doanh mà không cần chờ đợi các kỳ họp Quốc hội để sửa luật.

Áp lực từ định mức 500 triệu đồng và bài toán sinh tồn

Theo lộ trình hiện tại, ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập cá nhân và giá trị gia tăng dự kiến áp dụng từ đầu năm 2026 là 500 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, dưới góc nhìn chuyên môn, con số này dường như đã không còn phù hợp với thực tế chi phí mặt bằng, nhân công và giá nguyên vật liệu đầu vào đang tăng cao. Nhiều ý kiến cho rằng, nếu giữ mức 500 triệu đồng, vô hình trung chúng ta đang thắt chặt không gian sinh tồn của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ – vốn là bộ phận dễ tổn thương nhất trong nền kinh tế.

Ông Lê Văn Tuấn phân tích, số liệu thống kê thực tế cho thấy có tới 90-95% cá nhân khởi nghiệp gặp thất bại hoặc phải rời bỏ thị trường chỉ sau 3 năm hoạt động. Đối với các hộ kinh doanh, việc nộp thuế dựa trên tỷ lệ doanh thu là một gánh nặng lớn vì họ phải thực hiện nghĩa vụ thuế ngay cả khi hoạt động không có lãi. Ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh cần được tính toán lại để thể hiện rõ nét hơn tinh thần đồng hành của Nhà nước đối với khu vực kinh tế này.

"Việc duy trì ngưỡng thuế quá thấp so với mặt bằng chi phí hiện nay là thiếu công bằng. Chúng ta cần một con số đủ lớn để các hộ kinh doanh có thể tích lũy, tái đầu tư thay vì chỉ loay hoay với bài toán nộp thuế khi lợi nhuận thực tế còn rất mỏng", ông Tuấn nhấn mạnh.

Việc nâng ngưỡng miễn thuế lên 1 tỷ đồng mỗi năm đang nhận được sự đồng thuận lớn từ giới chuyên gia. Theo tính toán, mức doanh thu này mới thực sự phản ánh đúng giá trị đồng tiền và mức sống tối thiểu trong giai đoạn hiện nay. Nếu chia nhỏ ra theo tháng, doanh thu 1 tỷ đồng tương đương khoảng 83 triệu đồng/tháng. Sau khi trừ đi các chi phí vận hành, lợi nhuận còn lại của hộ kinh doanh đôi khi chỉ vừa đủ để trang trải cuộc sống gia đình.

Đối chiếu với mặt bằng thu nhập và thông lệ quốc tế

TS Nguyễn Quốc Việt, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (Đại học Quốc gia Hà Nội), đã dẫn chứng kinh nghiệm từ các quốc gia láng giềng để bảo vệ quan điểm nâng ngưỡng thuế. Tại Trung Quốc và Singapore, ngưỡng miễn thuế thường được thiết lập ở mức gấp 8-9 lần thu nhập bình quân đầu người. Mục tiêu của chính sách này là hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và giảm thiểu chi phí quản lý hành chính, bởi số thuế thu được từ nhóm nhỏ lẻ thường không đủ để bù đắp chi phí hành thu của cơ quan chức năng.

Nếu áp dụng công thức tương tự tại Việt Nam, với GDP bình quân đầu người đạt khoảng 125 triệu đồng/năm, thì ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh hợp lý phải rơi vào khoảng 1 tỷ đồng. Điều này tạo ra một khoảng đệm cần thiết để các hộ kinh doanh nhỏ có thể tồn tại và phát triển trước khi đủ lớn để đóng góp nhiều hơn cho ngân sách. Tuy nhiên, ông Việt cũng lưu ý rằng mọi sự điều chỉnh cần dựa trên các kịch bản đánh giá tác động chi tiết để tránh tình trạng trục lợi hoặc phân tách doanh nghiệp thành nhiều hộ kinh doanh nhỏ nhằm né thuế.

Dưới góc độ so sánh với người làm công ăn lương, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, đã đưa ra một phép tính cụ thể đầy sức thuyết phục:

• Với doanh thu 1 tỷ đồng/năm, lợi nhuận bình quân của hộ kinh doanh thường chỉ đạt khoảng 16%, tương đương 160 triệu đồng/năm.
• Chia trung bình theo tháng, con số này là 13,3 triệu đồng.
• Trong khi đó, một lao động làm công ăn lương hiện được áp dụng mức giảm trừ gia cảnh là 11 triệu đồng cho bản thân và 4,4 triệu đồng cho mỗi người phụ thuộc (tổng cộng ít nhất 15,4 triệu đồng mới bắt đầu nộp thuế).

Như vậy, nếu để ngưỡng chịu thuế ở mức 500 triệu đồng như dự kiến, hộ kinh doanh đang phải chịu thiệt thòi lớn so với những người có thu nhập từ tiền lương, tiền công. Điều này đi ngược lại nguyên tắc công bằng trong chính sách thuế.

Cần thiết kế ngưỡng thuế riêng biệt cho từng ngành nghề

Một trong những bất cập lớn nhất của chính sách thuế hiện nay là sự "cào bằng" giữa các lĩnh vực kinh doanh khác nhau. Một ngưỡng doanh thu có thể là quá cao với ngành dịch vụ nhưng lại là quá thấp đối với ngành thương mại, nơi có biên lợi nhuận cực mỏng. Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi), cho rằng đã đến lúc nhà điều hành cần cân nhắc yếu tố đặc thù ngành nghề và vùng miền.

Đồng quan điểm, bà Lê Yến, Chủ tịch Công ty Tư vấn thuế Hà Nội (HanoiTax), phân tích rằng hoạt động thương mại bán lẻ thường có khối lượng luân chuyển hàng hóa lớn nhưng tỷ suất lợi nhuận trên mỗi sản phẩm rất thấp. Ngược lại, các ngành dịch vụ hoặc tư vấn có thể có doanh thu thấp hơn nhưng biên lợi nhuận lại cao hơn nhiều. Việc dùng chung một thước đo doanh thu để áp nghĩa vụ thuế là không phản ánh đúng bản chất thu nhập thực tế.

Ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh trong tương lai nên được phân tách rõ ràng:

• Nhóm ngành thương mại, bán lẻ: Cần ngưỡng miễn thuế cao hơn (có thể là 1,5 - 2 tỷ đồng) do đặc thù giá vốn hàng bán chiếm tỷ trọng lớn.
• Nhóm ngành dịch vụ, sản xuất: Áp dụng ngưỡng trung bình (khoảng 1 tỷ đồng) để đảm bảo công bằng.
• Điều chỉnh theo vùng miền: Các thành phố lớn có chi phí sinh hoạt đắt đỏ cần một ngưỡng chịu thuế khác so với khu vực nông thôn, miền núi.

Bà Yến đề xuất cơ quan quản lý nên nghiên cứu sâu hơn về biên lợi nhuận thực tế của từng nhóm ngành để đưa ra các mức ngưỡng sát với thực tế nhất, tránh tình trạng "tận thu" đối với những ngành nghề đang gặp khó khăn.

Tranh biện về thời điểm và tính ổn định của chính sách

Mặc dù việc nâng ngưỡng thuế nhận được nhiều sự ủng hộ, nhưng cũng có những luồng quan điểm thận trọng. TS Nguyễn Ngọc Tú (Đại học Kinh doanh và Công nghệ) lưu ý rằng quy định về ngưỡng 500 triệu đồng thực tế mới chỉ bắt đầu có hiệu lực từ đầu năm 2026. Tính đến thời điểm hiện tại, chính sách này mới thực thi được hơn 3 tháng (theo mốc thời gian thảo luận dự thảo). Theo ông, một chính sách thuế cần thời gian ít nhất 3-5 năm để đánh giá hiệu quả trước khi tính đến chuyện sửa đổi.

Ông Tú bày tỏ lo ngại rằng việc nới ngưỡng thuế quá cao có thể dẫn đến sự mất cân bằng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Khi lợi ích từ việc làm hộ kinh doanh quá lớn, các chủ cơ sở sẽ không còn động lực để chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp – một mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế tư nhân của Chính phủ. Hơn nữa, việc thay đổi thẩm quyền sang Chính phủ dù linh hoạt nhưng có thể làm giảm tính dự báo và sự ổn định của luật pháp, khiến người kinh doanh khó lập kế hoạch dài hạn.

Bà Lê Yến cũng đưa ra lời khuyên nên giữ mức 500 triệu đồng trong ít nhất 2 năm để theo dõi biến động của chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và lạm phát. Sau giai đoạn này, dựa trên các dữ liệu kinh tế vĩ mô chính xác, việc điều chỉnh ngưỡng thuế sẽ mang tính thuyết phục và bền vững hơn. Sự thay đổi quá nhanh đôi khi tạo ra tâm lý chờ đợi hoặc bất an trong cộng đồng kinh doanh nhỏ lẻ.

Dù còn những ý kiến trái chiều về thời điểm, nhưng không thể phủ nhận vai trò huyết mạch của khu vực hộ kinh doanh. Theo số liệu từ Bộ Tài chính, cả nước hiện có khoảng 3-4 triệu hộ kinh doanh, đóng góp khoảng 2% tổng thu ngân sách nhà nước. Năm vừa qua, số thu từ khu vực này đạt hơn 32.840 tỷ đồng, tăng trưởng ấn tượng 37,5% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy tiềm năng to lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu về một chính sách thuế đủ nhân văn và thực chất để nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài.

Chính sách thuế không chỉ là công cụ thu ngân sách mà còn là đòn bẩy để điều tiết xã hội và thúc đẩy kinh tế. Việc Quốc hội thảo luận về ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh trong phiên họp lần này được kỳ vọng sẽ đưa ra một quyết sách hài hòa, vừa đảm bảo nguồn lực cho quốc gia, vừa tạo ra dư địa đủ lớn để hàng triệu hộ gia đình yên tâm kinh doanh, góp phần vào sự thịnh vượng chung của đất nước.

Dự kiến, sau khi nhận được ý kiến đóng góp từ các đại biểu Quốc hội và các chuyên gia, dự thảo Luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện để sớm đi vào cuộc sống, tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch và thuận lợi nhất cho khu vực kinh tế tư nhân.