Đại biểu Quốc hội đề xuất ban hành Luật phát triển kinh tế tư nhân để tạo đột phá thể chế

Tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội ngày 20/4, các đại biểu Quốc hội đã đưa ra kiến nghị mang tính bước ngoặt về việc xây dựng Luật phát triển kinh tế tư nhân nhằm tạo hành lang pháp lý vững chắc cho khu vực này. Trong bối cảnh khối tư nhân đóng góp tới 50% GDP nhưng vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn lực và đối mặt với rủi ro pháp lý, một bộ luật chuyên biệt được kỳ vọng sẽ là "chìa khóa" khơi thông tiềm năng. Đây là bước đi cần thiết để hiện thực hóa mục tiêu đưa kinh tế tư nhân chiếm 70% GDP vào năm 2030 và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở mức hai chữ số.

Sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam trong những thập kỷ qua đã chứng minh vai trò không thể thay thế của thành phần này đối với sự ổn định và thịnh vượng của quốc gia. Tuy nhiên, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn mới với yêu cầu cao hơn về công nghệ và giá trị gia tăng, những rào cản về thể chế đang trở thành "nút thắt cổ chai" kìm hãm sức sáng tạo của doanh nghiệp nội địa. Tại nghị trường, các đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những nghịch lý đang tồn tại, đồng thời đề xuất một tư duy lập pháp mới để bảo vệ và thúc đẩy cộng đồng doanh nhân.

Khu vực kinh tế tư nhân hiện nay không chỉ là lực lượng tạo ra việc làm lớn nhất mà còn là nguồn thu ngân sách quan trọng, đóng góp hơn 30% tổng thu nội địa. Dù vậy, những con số thống kê gần đây về số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường tăng cao đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sức chống chịu và môi trường kinh doanh hiện tại. Việc thiếu vắng một khung pháp lý mang tính dẫn dắt và bảo vệ chuyên sâu đang khiến các nhà đầu tư tư nhân trở nên thận trọng hơn trong các dự án dài hạn.

Nghịch lý đóng góp lớn nhưng vị thế chưa tương xứng

Trình bày quan điểm trước Quốc hội, ông Phạm Trọng Nhân, Phó chủ tịch Liên đoàn Lao động TP HCM, đã đưa ra những số liệu cụ thể minh chứng cho sự lệch pha trong cơ cấu kinh tế hiện nay. Theo ông, dù kinh tế tư nhân đóng góp một nửa vào tổng giá trị sản phẩm quốc nội (GDP), nhưng khối này lại chiếm chưa tới 30% tổng kim ngạch xuất khẩu. Phần lớn giá trị xuất khẩu vẫn nằm trong tay các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), cho thấy sự phụ thuộc lớn vào ngoại lực trong các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự chênh lệch này phản ánh một thực tế là các doanh nghiệp tư nhân trong nước chủ yếu vẫn đang hoạt động tại thị trường nội địa, tập trung vào các phân khúc có giá trị gia tăng thấp hoặc dịch vụ đơn thuần. Những lĩnh vực mang tính chiến lược như công nghệ cao, hạ tầng giao thông hay năng lượng tái tạo vẫn đang thiếu vắng vai trò dẫn dắt của các tập đoàn tư nhân nội địa. Ông Nhân nhận định:

"Chênh lệch này cho thấy kinh tế tư nhân chủ yếu vẫn hoạt động ở thị trường nội địa, phân khúc giá trị thấp. Những lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao và hạ tầng lại thiếu vai trò dẫn dắt của thành phần này."

Việc thiếu vắng một Luật phát triển kinh tế tư nhân khiến các quy định về hỗ trợ và phát triển khu vực này bị phân tán tại nhiều văn bản pháp luật khác nhau, dẫn đến tình trạng chồng chéo hoặc thiếu thống nhất trong thực thi. Các doanh nghiệp thường xuyên rơi vào tình trạng "khó tiếp cận" đối với các nguồn lực cơ bản như đất đai, vốn tín dụng và các ưu đãi về khoa học công nghệ, vốn thường được ưu tiên cho các khu vực kinh tế khác hoặc có quy trình thủ tục quá phức tạp.

Ba trụ cột cốt lõi của đạo luật chuyên biệt

Để giải quyết căn cơ các tồn tại, đại biểu Phạm Trọng Nhân đề xuất xây dựng Luật phát triển kinh tế tư nhân dựa trên ba trụ cột chính nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Theo ông, luật này không nên chỉ dừng lại ở việc đưa ra các ưu đãi mang tính ngắn hạn mà phải xác lập được các nguyên tắc nền tảng về bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nhân.

• Bình đẳng: Xóa bỏ mọi rào cản phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế trong việc tiếp cận nguồn lực công, đặc biệt là đất đai và các dự án đầu tư công.
• Thực chất: Các chính sách hỗ trợ phải đi vào đời sống, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính mang tính hình thức, gây tốn kém thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.
• Nhất quán: Đảm bảo môi trường pháp lý ổn định, có tính dự báo cao, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn mà không lo ngại về những thay đổi chính sách đột ngột.

Ông Nhân nhấn mạnh rằng việc ban hành luật sẽ tạo ra một hệ quy chiếu thống nhất cho các luật chuyên ngành khác. Thay vì mỗi luật quy định một kiểu về ưu đãi tư nhân, Luật phát triển kinh tế tư nhân sẽ là "luật gốc" định hình tư duy phát triển cho khu vực này. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc cụ thể hóa Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, hướng tới mục tiêu xây dựng một nền kinh tế tự cường với nội lực mạnh mẽ.

Việc xác lập vùng an toàn pháp lý cũng là một nội dung trọng tâm được đề xuất. Theo đó, luật cần có các quy định bảo vệ người thực hiện đúng quy định pháp luật tại thời điểm ra quyết định kinh doanh. Điều này giúp loại bỏ tâm lý e ngại "sai phạm do cách hiểu khác nhau" giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, từ đó khuyến khích tinh thần đổi mới sáng tạo và dám nghĩ dám làm của đội ngũ doanh nhân.

Tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Đồng quan điểm về việc cần một cú hích thể chế, ông Trịnh Xuân An, Ủy viên Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, tập trung phân tích những khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Ông An khẳng định SMEs chính là động lực quan trọng nhất của tăng trưởng, nhưng hiện nay nhóm này đang "thấp bé nhẹ cân" nhất trước các cơn sóng gió của thị trường và các thủ tục hành chính rườm rà.

Theo đại biểu An, vấn đề sâu xa không nằm ở việc thiếu cơ hội kinh doanh mà nằm ở chi phí tuân thủ quá lớn. Nhiều doanh nghiệp có dự án tốt, có thị trường nhưng lại bị "ngâm" hàng năm trời chỉ để hoàn thiện các thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng hay đánh giá tác động môi trường. Môi trường pháp lý tiềm ẩn nhiều yếu tố bất định khiến doanh nghiệp khó có thể hoạch định chiến lược kinh doanh dài hơi.

Ông An đề nghị Chính phủ cần chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "quản lý" sang tư duy "đồng hành". Trong đó, việc xây dựng Luật phát triển kinh tế tư nhân phải đi đôi với việc thiết lập các tiêu chí cắt giảm thủ tục hành chính thực chất. Các quy định không cần thiết, gây phiền hà phải được bãi bỏ triệt để, thay vào đó là các cơ chế hỗ trợ trực tiếp để SMEs tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bài toán tín dụng và mục tiêu tăng trưởng hai chữ số

Một trong những điểm nóng được thảo luận sôi nổi là khả năng tiếp cận vốn của khu vực tư nhân. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10% trong năm nay, nguồn vốn tín dụng được xem là "mạch máu" để nuôi dưỡng các kế hoạch mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, các đại biểu bày tỏ lo ngại khi dòng vốn vẫn chưa thực sự chảy mạnh vào khu vực sản xuất kinh doanh của khối tư nhân.

Đại biểu Trịnh Xuân An đề xuất Ngân hàng Nhà nước cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn trong việc điều hành hạn mức tín dụng. Thay vì áp dụng một mức trần chung cho toàn hệ thống, cơ quan quản lý nên ưu tiên nới room tín dụng có chọn lọc cho các ngân hàng có chất lượng tài sản tốt và tỷ lệ nợ xấu thấp. Điều này sẽ giúp dòng vốn được phân bổ hiệu quả đến những doanh nghiệp có năng lực thực sự.

"Tăng trưởng tín dụng chỉ khoảng 15%, rất khó để tạo dư địa tăng trưởng hai chữ số. Dòng vốn không tương xứng, thì mục tiêu tăng trưởng cao sẽ khó đạt."

Việc xây dựng Luật phát triển kinh tế tư nhân nếu được thực hiện sớm sẽ tạo ra cơ chế pháp lý để các tổ chức tín dụng yên tâm hơn trong việc giải ngân cho các dự án của doanh nghiệp tư nhân. Khi quyền tài sản được bảo vệ dài hạn và môi trường kinh doanh minh bạch, rủi ro tín dụng sẽ giảm xuống, từ đó hạ lãi suất cho vay và tạo điều kiện cho doanh nghiệp bứt phá.

Trong giai đoạn tới, việc hiện thực hóa các đề xuất về Luật phát triển kinh tế tư nhân sẽ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Quốc hội, Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp. Không chỉ dừng lại ở việc ban hành một văn bản pháp luật, đây còn là quá trình thay đổi tư duy về vai trò của kinh tế tư nhân trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Nếu những rào cản thể chế được dỡ bỏ và một hành lang pháp lý an toàn được thiết lập, khu vực kinh tế tư nhân chắc chắn sẽ trở thành động lực chính đưa Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Những ý kiến tâm huyết tại nghị trường không chỉ là tiếng nói của các đại biểu mà còn là nguyện vọng của hàng triệu doanh nhân đang nỗ lực đóng góp cho sự phát triển của quốc gia.