Chính phủ Mỹ kích hoạt quy trình hoàn thuế nhập khẩu 166 tỷ USD cho doanh nghiệp

Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) vừa chính thức mở cổng tiếp nhận hồ sơ hoàn trả khoản ngân sách khổng lồ lên tới 166 tỷ USD tiền thuế nhập khẩu kèm lãi suất cho các doanh nghiệp từ ngày 20/4. Đây là hệ quả trực tiếp sau phán quyết lịch sử của Tòa án Tối cao Mỹ nhằm bãi bỏ các sắc thuế gây tranh cãi được áp đặt dưới thời chính quyền cũ. Việc giải ngân dòng vốn tỷ USD này được giới chuyên gia kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích tài chính mạnh mẽ, giúp các nhà nhập khẩu giải tỏa áp lực chi phí và tái đầu tư vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Quyết định kích hoạt quy trình hoàn thuế nhập khẩu đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chính sách thương mại của Washington, khép lại giai đoạn căng thẳng thuế quan kéo dài nhiều năm. Khoản tiền 166 tỷ USD không chỉ đơn thuần là sự hoàn trả về mặt con số, mà còn là kết quả của một cuộc chiến pháp lý bền bỉ tại cơ quan tư pháp cao nhất nước Mỹ. Đối với hàng nghìn doanh nghiệp đang vận hành trong các lĩnh vực từ sản xuất ôtô, linh kiện điện tử đến hàng tiêu dùng, đây là "phao cứu sinh" cần thiết giữa bối cảnh kinh tế thế giới vẫn còn nhiều bất định.

Sự kiện này bắt đầu từ một chuỗi các khiếu nại pháp lý chống lại việc lạm dụng các đạo luật khẩn cấp để áp đặt rào cản thương mại. Khi cánh cửa hệ thống CAPE (Cổng thông tin hoàn thuế IEEPA) chính thức mở ra, nó không chỉ mở đường cho dòng tiền quay trở lại túi tiền của doanh nghiệp mà còn gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về việc tuân thủ các quy tắc thương mại quốc tế và tính minh bạch trong quản lý hải quan của Mỹ.

Cuộc lội ngược dòng pháp lý từ Đạo luật IEEPA

Gốc rễ của đợt hoàn thuế quy mô lớn này nằm ở phán quyết ngày 20/2 của Tòa án Tối cao Mỹ. Cơ quan này đã chính thức bác bỏ tính hợp pháp của các chính sách thuế nhập khẩu do ông Trump ban hành trước đó dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Theo tòa án, việc sử dụng IEEPA để đơn phương áp thuế đối ứng và thiết lập các mức thuế riêng biệt lên hàng hóa từ Mexico, Canada và Trung Quốc đã vượt quá thẩm quyền hành pháp được quy định.

Kể từ ngày 24/2, các loại thuế này đã bị dừng thu hoàn toàn trên toàn hệ thống cảng biển và biên giới Mỹ. Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn đặt ra là số tiền khổng lồ mà các doanh nghiệp đã nộp trong suốt thời gian các chính sách này có hiệu lực. Theo các chuyên gia pháp lý, việc thu thuế dựa trên một nền tảng không hợp hiến buộc Chính phủ Mỹ phải thực hiện nghĩa vụ hoàn trả đầy đủ, bao gồm cả phần lãi suất phát sinh do chiếm dụng vốn của doanh nghiệp trong thời gian dài.

Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ cho biết, quy trình này cực kỳ phức tạp do số lượng lô hàng bị ảnh hưởng lên tới hàng triệu đơn vị. Việc phân loại và xác định đúng đối tượng thụ hưởng đòi hỏi một hệ thống xử lý dữ liệu tập trung thay vì các phương thức thủ công truyền thống. Đây cũng là lý do khiến chương trình CAPE ra đời như một giải pháp công nghệ nhằm tối ưu hóa tiến độ giải ngân.

Hệ thống CAPE và quy trình hoàn trả tiền thuế

Để quản lý khoản ngân sách 166 tỷ USD, CBP đã triển khai chương trình CAPE. Đây là hệ thống được thiết kế chuyên biệt nhằm gộp các khoản hoàn thuế nhập khẩu theo IEEPA thay vì xử lý rời rạc theo từng tờ khai hải quan như trước đây. Phương thức này giúp giảm thiểu sai sót hành chính và đẩy nhanh tốc độ phê duyệt cho các doanh nghiệp có khối lượng nhập khẩu lớn.

Theo lộ trình được công bố, quy trình xử lý hồ sơ sẽ diễn ra theo các bước nghiêm ngặt:

• Doanh nghiệp hoặc đại lý hải quan ủy quyền nộp đơn trực tuyến qua cổng CAPE.
• CBP tiến hành đối soát dữ liệu lịch sử nhập khẩu và số thuế thực nộp.
• Tính toán lãi suất phát sinh dựa trên thời điểm nộp thuế đến ngày hoàn trả.
• Phát hành lệnh chi trả sau khi hồ sơ được phê duyệt chính thức.

CBP ước tính rằng các khoản tiền hoàn sẽ được chi trả trong vòng 60 đến 90 ngày kể từ khi hồ sơ được chấp thuận. Tuy nhiên, cơ quan này cũng đưa ra cảnh báo rằng thời gian thực tế có thể kéo dài hơn nếu hồ sơ cần xem xét thêm về tính pháp lý hoặc có sự tranh chấp giữa các bên liên quan. "Chúng tôi đang nỗ lực tối đa để đảm bảo dòng tiền được lưu thông nhanh nhất có thể, nhưng sự chính xác vẫn là ưu tiên hàng đầu", đại diện CBP chia sẻ trong thông cáo báo chí.

Đối tượng thụ hưởng và những điều kiện khắt khe

Mặc dù số tiền 166 tỷ USD là rất lớn, nhưng không phải mọi doanh nghiệp tham gia thương mại quốc tế đều có thể tiếp cận nguồn vốn này ngay lập tức. CBP quy định rõ ràng về đối tượng có quyền nộp đơn xin hoàn thuế nhập khẩu. Chỉ những bên được xác định là "nhà nhập khẩu chính thức" (importer of record) đã trực tiếp nộp thuế, hoặc các đại lý hải quan được ủy quyền hợp pháp mới đủ tư cách pháp nhân thực hiện quy trình này.

Bên cạnh đó, chương trình hoàn thuế đang được triển khai theo từng giai đoạn. Ngày 20/4 chỉ là thời điểm bắt đầu cho giai đoạn đầu tiên, tập trung vào các nhóm hàng hóa có dữ liệu rõ ràng và ít tranh chấp nhất. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều khoản thuế đủ điều kiện khác vẫn phải chờ đợi để được đưa vào hệ thống trong các đợt tiếp theo.

"Việc xác định ai là người thực sự chịu gánh nặng thuế quan trong chuỗi cung ứng là một thách thức. Chúng tôi cần đảm bảo rằng tiền hoàn trả phải đến đúng đối tượng đã trực tiếp chi trả cho ngân sách nhà nước, tránh các khiếu kiện chồng chéo giữa người mua và người bán sau này."

Hiện tại, hệ thống vẫn chưa có lộ trình cụ thể cho việc mở rộng toàn bộ các danh mục thuế đủ điều kiện hoàn trả. Sự chậm trễ này đang gây ra những lo ngại nhất định cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn là những đối tượng có nguồn lực tài chính hạn hẹp và đang rất cần vốn để duy trì hoạt động kinh doanh.

Rào cản từ các cơ chế chính trị và pháp lý

Dù quy trình đã được kích hoạt, nhưng con đường đưa 166 tỷ USD trở lại doanh nghiệp vẫn còn nhiều chông gai. Những động thái chính trị từ phía chính quyền cũ và các phe phái ủng hộ bảo hộ mậu dịch có thể làm chậm lại tiến trình này. Các chuyên gia phân tích cho rằng, có những nỗ lực ngầm nhằm trì hoãn hoặc thu hẹp quy mô số tiền phải hoàn lại thông qua các rào cản kỹ thuật mới.

Kevin Hassett, cố vấn kinh tế Nhà Trắng, trong một cuộc phỏng vấn gần đây đã ám chỉ về những kịch bản không mấy suôn sẻ cho các nhà nhập khẩu. Ông cho biết hiện có những cơ chế pháp lý khác đang được xem xét để giảm thiểu con số 166 tỷ USD này. Điều này phản ánh sự giằng co giữa các nhánh quyền lực trong việc thực thi phán quyết của tòa án và bảo vệ ngân sách quốc gia.

Hoàn thuế nhập khẩu không chỉ là vấn đề tài chính mà còn là vấn đề uy tín của hệ thống pháp luật Mỹ. Nếu các cơ chế trì hoãn được áp dụng, nó có thể gây ra một làn sóng khiếu kiện mới, đẩy các doanh nghiệp vào vòng xoáy pháp lý không hồi kết. Các tổ chức đại diện doanh nghiệp tại Mỹ đang tích cực vận động hành lang để đảm bảo CBP thực hiện đúng cam kết về thời gian và khối lượng hoàn trả.

Tác động lan tỏa đến kinh tế toàn cầu

Việc Mỹ hoàn trả 166 tỷ USD tiền thuế nhập khẩu được dự báo sẽ có tác động lan tỏa tích cực đến nhiều nền kinh tế, đặc biệt là các đối tác thương mại lớn như Trung Quốc, Mexico và Canada. Khi các nhà nhập khẩu Mỹ nhận lại tiền, họ sẽ có thêm nguồn lực để thanh toán các đơn hàng mới, từ đó thúc đẩy hoạt động sản xuất tại các quốc gia xuất khẩu.

Trong nội tại nền kinh tế Mỹ, dòng tiền này có thể giúp hạ nhiệt giá hàng hóa tiêu dùng. Trong suốt thời gian áp thuế IEEPA, phần lớn chi phí thuế đã được chuyển sang giá bán lẻ, khiến người tiêu dùng phải chịu thiệt thòi. Khi áp lực thuế được dỡ bỏ và tiền được hoàn lại, các doanh nghiệp có dư địa để thực hiện các chương trình khuyến mãi hoặc giảm giá thành sản phẩm, góp phần kiểm soát lạm phát.

Hơn nữa, quy trình này cũng thúc đẩy việc hiện đại hóa hạ tầng hải quan. Hệ thống CAPE nếu vận hành thành công sẽ trở thành hình mẫu cho việc xử lý các khoản hoàn thuế quy mô lớn trong tương lai. Điều này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các cảng biển Mỹ, biến nơi đây thành điểm đến hấp dẫn hơn cho dòng chảy hàng hóa quốc tế.

Cuộc chiến quanh con số 166 tỷ USD hoàn thuế nhập khẩu vẫn đang tiếp diễn với những diễn biến khó lường từ phía các cơ quan quản lý. Các doanh nghiệp cần theo dõi sát sao các thông báo từ Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ để không bỏ lỡ thời hạn nộp hồ sơ trong từng giai đoạn. Tính minh bạch và tốc độ giải ngân trong những tháng tới sẽ là thước đo chính xác nhất cho nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh của Mỹ sau những năm tháng đầy biến động của thương chiến.

Dù vẫn còn đó những lo ngại về sự trì hoãn hay các rào cản pháp lý mới, nhưng việc kích hoạt hệ thống hoàn thuế đã là một thắng lợi quan trọng của cộng đồng doanh nghiệp. Nó khẳng định sức mạnh của thượng tôn pháp luật và mở ra kỳ vọng về một kỷ nguyên thương mại tự do, công bằng hơn, nơi các rào cản thuế quan không còn là công cụ được sử dụng một cách tùy tiện.