Triết lý sống của người Thụy Điển khiến giới siêu giàu chối từ hào nhoáng xa hoa

Tại Thụy Điển, quốc gia sở hữu mật độ tỷ phú hàng đầu thế giới, việc phô trương tài sản cá nhân lại bị coi là một hành vi thiếu tinh tế và thậm chí là cấm kỵ trong giao tiếp xã hội. Với GDP bình quân đầu người vượt ngưỡng 57.000 USD và là "công xưởng" của những đế chế toàn cầu như IKEA hay Spotify, người dân nơi đây vẫn duy trì lối sống giản đơn, đạp xe đi làm và từ chối những món đồ hiệu in logo lộ liễu. Sự đối lập kỳ lạ này xuất phát từ những quy tắc ngầm định tồn tại hàng thế kỷ, tạo nên một xã hội thịnh vượng nhưng vô cùng khiêm nhường, mang đến bài học sâu sắc về giá trị thực sự của sự thành công và hạnh phúc bền vững.

Dạo bước quanh Östermalm, khu dân cư đắt đỏ bậc nhất tại thủ đô Stockholm, du khách dễ dàng bắt gặp những chiếc du thuyền sang trọng neo đậu sát bến cảng hay những căn hộ có giá trị hàng triệu USD nằm dọc đại lộ Strandvägen. Tuy nhiên, đằng sau vẻ hào nhoáng của bất động sản và phương tiện là một sự im lặng tuyệt đối về tài chính. Tại đây, bạn có thể ngồi cạnh một triệu phú trong quán cà phê mà không hề hay biết, bởi phong cách ăn mặc và thái độ của họ hoàn toàn hòa lẫn vào đám đông.

Bà Lola Akinmade Åkerström, một tác giả chuyên nghiên cứu về văn hóa Bắc Âu, nhận định rằng tiền bạc là một trong những chủ đề nhạy cảm nhất trong đời sống của người dân quốc gia này. Việc một cá nhân tự mãn về mức lương cao hay khoe khoang về những món đồ đắt tiền thường nhận lại những ánh nhìn ái ngại thay vì sự ngưỡng mộ. Sự kín đáo này không phải là biểu hiện của sự keo kiệt, mà là một phần DNA văn hóa đã được định hình qua nhiều thế hệ.

Nghịch lý tại "thánh địa" của những chiếc du thuyền

Dù sở hữu nền kinh tế phát triển vượt bậc, người Thụy Điển luôn duy trì một khoảng cách thận trọng với sự xa hoa lộ liễu. Tại các cửa hàng thời trang cao cấp trên đại lộ Strandvägen, khách hàng thường lựa chọn những thiết kế tối giản, chất lượng cao nhưng tuyệt đối không có những logo thương hiệu khổng lồ. Sự sang trọng ở đây được định nghĩa bằng chất liệu và sự tinh tế trong đường cắt may, thay vì cái tên in trên nhãn mác.

Các chuyên gia văn hóa cho rằng, việc hỏi về thu nhập của một người bạn mới quen tại Stockholm cũng khiếm nhã giống như việc hỏi về những bí mật thầm kín nhất của họ. Đa số người dân cảm thấy thoải mái hơn khi chia sẻ về những sở thích cá nhân, các chuyến đi bộ đường dài trong rừng hay những cuốn sách đang đọc, thay vì thảo luận về biến động của tài khoản ngân hàng hay các danh mục đầu tư chứng khoán.

Chính sự kín tiếng này đã tạo nên một môi trường xã hội ít áp lực về mặt vật chất. Một người trẻ mới đi làm không cảm thấy bị bỏ lại phía sau nếu không sở hữu chiếc túi xách đắt nhất, và một doanh nhân thành đạt cũng không thấy cần thiết phải chứng minh vị thế của mình bằng những chiếc siêu xe gầm rú trên phố. Sự công nhận trong xã hội Thụy Điển thường đến từ năng lực chuyên môn và đóng góp cho cộng đồng hơn là số con số trong bảng lương.

Jantelagen - "Bộ luật" ngầm định về sự khiêm nhường

Nguồn gốc sâu xa của thái độ này nằm ở Jantelagen (Luật Jante), một khái niệm văn hóa độc đáo xuất phát từ cuốn tiểu thuyết "A Fugitive Crosses His Tracks" xuất bản năm 1933 của nhà văn Aksel Sandemose. Dù ban đầu là một tác phẩm văn học, nhưng Jantelagen đã phản ánh chính xác tư tưởng cốt lõi của các cộng đồng nông thôn Bắc Âu cổ xưa, nơi sự đoàn kết và bình đẳng là chìa khóa để sinh tồn trong điều kiện khắc nghiệt.

Triết lý Jantelagen bao gồm những quy tắc ngầm định mà bất kỳ người Thụy Điển nào cũng hiểu rõ từ khi còn nhỏ:

  • Bạn không nên nghĩ rằng mình đặc biệt hơn người khác.
  • Bạn không nên tin rằng mình thông minh hơn hoặc giỏi giang hơn cộng đồng.
  • Bạn không nên cười nhạo hay xem thường bất kỳ ai.
  • Bạn không nên khoe khoang về những thành tựu cá nhân để gây áp lực cho người xung quanh.

Trong suốt nhiều thế kỷ, tư tưởng này đã giúp duy trì sự ổn định xã hội và ngăn chặn sự phân hóa giai cấp quá mức. Jantelagen dạy người dân rằng mỗi cá nhân chỉ là một phần của tổng thể, và sự thành công của một người luôn có sự đóng góp của hệ thống phúc lợi và cộng đồng phía sau. Do đó, việc tự mãn về thành công cá nhân bị coi là sự phủ nhận công ơn của xã hội.

Người dân Thụy Điển, kể cả các chủ doanh nghiệp, tỷ phú vẫn thường đạp xe đi làm. Ảnh minh họa: KSL

Lagom và nghệ thuật cân bằng giữa sự đủ đầy

Nếu Jantelagen là quy tắc ứng xử với thế giới bên ngoài, thì Lagom chính là kim chỉ nam cho thế giới nội tâm của mỗi người Thụy Điển. Từ "Lagom" trong tiếng bản địa mang ý nghĩa là "vừa đủ", "không quá nhiều, không quá ít". Đây không chỉ là một từ ngữ, mà là một triết lý sống bao trùm lên mọi khía cạnh từ tiêu dùng, làm việc cho đến ăn uống.

Trong tiêu dùng, Lagom hướng con người đến việc mua sắm những gì thực sự cần thiết và có giá trị sử dụng lâu dài. Một ngôi nhà Lagom là một không gian ấm cúng, đủ tiện nghi nhưng không dư thừa những món đồ trang trí đắt đỏ chỉ để phô trương. Triết lý này đối lập hoàn toàn với chủ nghĩa tiêu thụ thái quá thường thấy ở nhiều quốc gia phát triển khác. Việc phô diễn vật chất bị coi là phá vỡ sự cân bằng của Lagom và lòng tự trọng của Jantelagen.

"Lagom không phải là sự tằn tiện, đó là sự tôn trọng nguồn lực và sự trân trọng những giá trị cốt lõi. Khi bạn biết thế nào là đủ, bạn sẽ không còn cảm thấy cần phải so sánh mình với bất kỳ ai khác."

Sự kết hợp giữa hai tư tưởng này tạo nên một bộ lọc văn hóa mạnh mẽ. Nó khiến người Thụy Điển cảm thấy hài lòng với những gì mình có và tập trung vào chất lượng cuộc sống thay vì số lượng tài sản. Đây cũng là lý do tại sao quốc gia này luôn nằm trong nhóm dẫn đầu về chỉ số bền vững và bảo vệ môi trường, bởi lối sống "vừa đủ" tự nhiên loại bỏ những lãng phí không cần thiết.

Thụy Điển thường được ví như "Thung lũng Silicon của châu Âu" nhờ tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ và sự ra đời của hàng loạt tập đoàn công nghệ, bán lẻ khổng lồ. Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) năm 2024, GDP bình quân đầu người của quốc gia này đạt con số ấn tượng 57.125 USD. Đáng chú ý hơn, mật độ tỷ phú tại đây cao đến mức kinh ngạc so với quy mô dân số.

Thống kê từ Forbes chỉ ra rằng quốc gia chỉ có khoảng 10 triệu dân này sở hữu hơn 40 tỷ phú USD. Tính trung bình, cứ mỗi một triệu người dân Thụy Điển thì có khoảng 4 tỷ phú, một tỷ lệ cao gấp đôi so với Mỹ. Những cái tên như IKEA, H&M, Spotify hay Skype không chỉ là những doanh nghiệp thành công mà còn là biểu tượng cho sức sáng tạo của người Thụy Điển.

Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn nhất nằm ở lối sống của giới siêu giàu này. Các nhà sáng lập tỷ phú thường xuyên được bắt gặp khi đang tự mình đi siêu thị, xếp hàng chờ mua cà phê hoặc đạp xe đến văn phòng làm việc. Họ mặc những chiếc áo phông trơn, quần jeans giản dị và hiếm khi sử dụng vệ sĩ riêng hay đoàn xe hộ tống. Đối với họ, việc phô trương tài sản không chỉ là thiếu tinh tế mà còn là một gánh nặng cản trở sự tự do cá nhân.

Làn sóng thay đổi từ thế hệ kỹ thuật số

Mặc dù những giá trị truyền thống vẫn còn bám rễ sâu, nhưng sự bùng nổ của mạng xã hội đang bắt đầu tạo ra những vết nứt trong bức tường Jantelagen. Thế hệ trẻ Thụy Điển, những người lớn lên với Instagram và TikTok, đang dần có cái nhìn cởi mở hơn về việc thể hiện bản thân và thành công cá nhân.

Nicole Falciani, một người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội tại Stockholm, là một trong những người tiên phong công khai thu nhập và lối sống xa hoa của mình. Cô thường xuyên chia sẻ về các chiến dịch quảng cáo trị giá hàng chục nghìn USD và những chuyến du lịch sang chảnh. Falciani cho rằng quy tắc Jantelagen cũ kỹ đang kìm hãm sự sáng tạo và ngăn cản những cuộc thảo luận thẳng thắn về tài chính, điều vốn rất cần thiết trong nền kinh tế hiện đại.

Phó giáo sư Cornelius Cappelen tại Đại học Bergen nhận định rằng mạng xã hội đã tạo ra một hệ giá trị mới, nơi việc "phô diễn lối sống" trở thành một loại tiền tệ xã hội. Sự xung đột giữa truyền thống khiêm nhường và xu hướng phô trương hiện đại đang tạo ra những cuộc tranh luận gay gắt trong lòng xã hội Thụy Điển. Tuy nhiên, đối với phần lớn người dân, sự khiêm tốn vẫn được coi là trụ cột để duy trì hòa hợp xã hội.

Hạnh phúc không đến từ những món đồ xa xỉ

Lý do quan trọng nhất khiến người Thụy Điển không cần siêu xe để chứng minh thành công chính là hệ thống phúc lợi xã hội ưu việt. Khi y tế, giáo dục và các dịch vụ công cộng đều ở mức chất lượng cao và miễn phí hoặc chi phí rất thấp, áp lực phải tích lũy tài sản để đảm bảo tương lai giảm đi đáng kể. Sự an tâm về mặt an sinh xã hội giúp con người tập trung vào những giá trị tinh thần và trải nghiệm cá nhân.

Thụy Điển liên tục đứng thứ 4 toàn cầu về Chỉ số Hạnh phúc Thế giới, một minh chứng cho thấy sự thịnh vượng không nhất thiết phải đi kèm với sự phô trương. Natalia Irribara, một người Chile đã chuyển đến sinh sống tại Stockholm nhiều năm, chia sẻ rằng ở quê hương cô, thành công luôn phải được "trình diễn" ra bên ngoài để nhận được sự tôn trọng. Nhưng tại Thụy Điển, sự khiêm tốn khiến giá trị vật chất trở nên nhẹ nhàng hơn, giúp con người thoát khỏi cuộc đua không hồi kết về địa vị.

Cuộc sống của người dân nơi đây là minh chứng cho thấy một xã hội văn minh là nơi mà người giàu không cảm thấy cần phải khoe khoang và người nghèo không cảm thấy bị bỏ lại phía sau. Sự giàu có thực sự không nằm ở những món đồ in logo đắt tiền, mà nằm ở sự tự do được sống là chính mình, trong một cộng đồng nơi mọi cá nhân đều được tôn trọng như nhau.

Những giá trị từ Jantelagen và Lagom, dù có thể thay đổi đôi chút theo thời gian, vẫn sẽ là "bộ lọc" quan trọng giúp Thụy Điển giữ vững bản sắc giữa một thế giới đầy biến động. Khi sự phô trương dần trở nên lỗi thời, lối sống khiêm nhường và cân bằng của người Bắc Âu có lẽ chính là cái đích mà nhiều xã hội hiện đại đang hướng tới.