Tiến sĩ kép từ bỏ startup triệu đô tại châu Âu về Bách khoa Hà Nội: Khát vọng nâng tầm vị thế khoa học Việt

Sau hơn 5 năm tu nghiệp đỉnh cao tại Pháp, Ba Lan và Anh, TS Nguyễn Quang Minh quyết định gác lại cơ hội định cư tại xứ sở sương mù cùng dự án startup đầy tiềm năng để trở về nước. Với hành trang là bằng tiến sĩ kép, 9 công trình công bố trên các tạp chí quốc tế hạng Q1 và một bằng sáng chế châu Âu, nhà khoa học 33 tuổi hiện đang dốc sức xây dựng nhóm nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ Plasma tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Sự trở về của anh không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn minh chứng cho sức hút của các chính sách chiêu mộ hiền tài, hứa hẹn tạo ra những đột phá mới trong lĩnh vực năng lượng xanh tại Việt Nam.

Giữa không khí hối hả của những ngày tháng 4 tại Trường Hóa và Khoa học sự sống thuộc Đại học Bách khoa Hà Nội, TS Nguyễn Quang Minh đang tất bật với những bản kế hoạch xây dựng phòng thí nghiệm mới. Chỉ mới gia nhập đội ngũ giảng viên được hai tháng, nhưng vị tiến sĩ trẻ đã nhanh chóng bắt nhịp với guồng quay công việc, đồng thời đặt những viên gạch đầu tiên cho nhóm nghiên cứu Plasma – lĩnh vực mà anh đã dành trọn tâm huyết suốt nửa thập kỷ tại các trung tâm khoa học hàng đầu châu Âu.

Quyết định rời bỏ môi trường làm việc lý tưởng tại Đại học Liverpool (Anh) – ngôi trường xếp hạng 147 thế giới – ngay vào thời điểm có thể nộp hồ sơ định cư vô thời hạn của Minh khiến không ít đồng nghiệp quốc tế ngỡ ngàng. Tuy nhiên, với chàng trai quê Phú Thọ, đây là một hành trình đã được định sẵn bởi niềm đau đáu về việc đóng góp cho nền khoa học nước nhà.

Hành trình chinh phục "đỉnh cao kép" tại các đại học danh tiếng

Con đường học thuật của TS Nguyễn Quang Minh khởi nguồn từ niềm đam mê đặc biệt với môn Động học xúc tác khi còn là sinh viên năm thứ ba tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Sự say mê đến mức "cày bung gáy sách" đã dẫn lối cho anh chọn định hướng Công nghệ Hữu cơ – Hóa dầu. Dưới sự dìu dắt của PGS Đào Quốc Tùy, Minh không chỉ hoàn thành xuất sắc chương trình kỹ sư loại giỏi mà còn bộc lộ tố chất của một nhà nghiên cứu chuyên nghiệp khi cùng lúc tham gia hai hướng nghiên cứu khác biệt.

Năm 2019, bước ngoặt lớn đến với Minh khi anh nhận được học bổng danh giá Marie Sklodowska-Curie để theo đuổi chương trình tiến sĩ đồng cấp bằng tại Đại học Normandie (Pháp) và Đại học Khoa học và Công nghệ AGH (Ba Lan). Đây là một thử thách khắc nghiệt khi anh phải di chuyển liên tục giữa hai quốc gia cách nhau gần 2.000 km, thích nghi với hai môi trường nghiên cứu và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của cả hai hệ thống giáo dục hàng đầu.

Trong suốt thời gian này, Minh còn có cơ hội thực tập và nghiên cứu tại Đại học Sorbonne – biểu tượng tri thức của nước Pháp. Những áp lực từ việc di chuyển, thay đổi môi trường sống và làm việc liên tục không làm anh nản chí, mà ngược lại, đã trui rèn cho anh khả năng thích nghi và mở rộng mạng lưới kết nối quốc tế. Chính nền tảng này đã giúp anh tiến thẳng tới vị trí nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Liverpool sau khi bảo vệ thành công luận án.

Công nghệ Plasma và lời giải cho bài toán năng lượng xanh

Tại châu Âu, hướng nghiên cứu chủ đạo của TS Nguyễn Quang Minh là khai thác sức mạnh của công nghệ plasma không nhiệt (non-thermal plasma). Đây là một lĩnh vực tiên phong, hứa hẹn cách mạng hóa cách chúng ta xử lý bề mặt vật liệu và thực hiện các quá trình chuyển hóa hóa học. Điểm ưu việt của công nghệ này nằm ở khả năng vận hành hiệu quả trong những điều kiện cực kỳ linh hoạt:

• Hoạt động ở nhiệt độ thấp và áp suất khí quyển thông thường.
• Không cần hệ thống lò nhiệt đồ sộ hay thiết bị chịu áp suất cực lớn.
• Tiết kiệm năng lượng và giảm thiểu rủi ro vận hành so với các phương pháp truyền thống.
• Khả năng tích hợp cao với các nguồn năng lượng tái tạo.

Trọng tâm nghiên cứu của anh hướng tới việc giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu bằng cách chuyển hóa các khí thải công nghiệp, đặc biệt là CO2, thành những sản phẩm có giá trị kinh tế cao như methanol xanh, e-fuels hoặc các hóa chất nền. Đây chính là mảnh ghép quan trọng trong lộ trình tiến tới phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) mà Việt Nam và thế giới đang theo đuổi.

Thành quả cho những nỗ lực không ngừng nghỉ là một bằng sáng chế về plasma và xúc tác do Pháp cấp, cùng danh mục ấn phẩm khoa học đồ sộ với 9 bài báo trên các tạp chí chuyên ngành uy tín nhất thế giới (nhóm Q1) như Applied Catalysis B: Environmental hay ACS Catalysis. Những số liệu này không chỉ khẳng định năng lực cá nhân của TS Minh mà còn cho thấy tiềm năng ứng dụng thực tiễn rất lớn của hướng nghiên cứu mà anh đang theo đuổi.

Từ bỏ startup triệu bảng để chọn lối về quê hương

Trước khi quyết định trở về Việt Nam, TS Nguyễn Quang Minh đã tiến rất xa trên con đường thương mại hóa khoa học. Anh từng tham gia chương trình ICURe tại Anh, vượt qua các vòng thẩm định gắt gao để đồng sáng lập và giữ chức Giám đốc công nghệ (CTO) của công ty startup PlasmaC2M. Dự án đã nhận được khoản vốn mồi 30.000 bảng Anh và đứng trước cơ hội nhận thêm 300.000 bảng Anh (hơn 10 tỷ đồng) để bứt phá trên thị trường.

Tuy nhiên, đúng lúc sự nghiệp tại nước ngoài đang ở giai đoạn rực rỡ nhất, Minh biết đến đề án HUST-Talent – chương trình thu hút giảng viên trẻ tài năng của Đại học Bách khoa Hà Nội. Không đắn đo quá lâu, anh quyết định gác lại giấc mơ startup tại châu Âu để nộp đơn ứng tuyển vào vị trí giảng viên Kỹ thuật Hóa học.

"Mình không muốn xây nhà trên đất người khác nên quyết định trở về. Quyết định này không chỉ là lựa chọn cá nhân, mà còn là mong muốn góp phần nhỏ bé giúp đất nước thu hẹp dần khoảng cách về nghiên cứu khoa học với quốc tế", TS Minh bộc bạch về lý do rời bỏ hào quang nơi xứ người.

Sự trở về của anh là một minh chứng điển hình cho làn sóng tri thức trẻ ưu tú hồi hương, sẵn sàng đánh đổi những lợi ích vật chất và điều kiện sống tiện nghi tại các nước phát triển để tìm kiếm cơ hội khẳng định bản thân và cống hiến trên chính mảnh đất quê hương.

Khát vọng xây dựng "đế chế" Plasma tại Việt Nam

Trở về Bách khoa Hà Nội, TS Nguyễn Quang Minh không chỉ mang theo kiến thức chuyên môn mà còn mang theo tư duy làm việc chuyên nghiệp của môi trường quốc tế. Anh tập trung đào tạo sinh viên theo phương pháp nghiên cứu hiện đại, từ kỹ năng đọc tài liệu chuyên sâu, thiết kế thí nghiệm tối ưu cho đến cách viết báo cáo khoa học đạt chuẩn các tạp chí quốc tế hàng đầu.

Nhà khoa học trẻ chia sẻ, mục tiêu lớn nhất của anh trong 5 năm tới là xây dựng được một nhóm nghiên cứu mạnh về công nghệ Plasma. Anh kỳ vọng rằng, thông qua việc triển khai các nghiên cứu cơ bản song song với các dự án ứng dụng thực tiễn, nhóm nghiên cứu tại Bách khoa sẽ trở thành địa chỉ đỏ trên bản đồ khoa học thế giới khi nhắc đến lĩnh vực plasma tại Việt Nam.

Hiện tại, TS Minh đang tích cực mở rộng hợp tác quốc tế, tận dụng mạng lưới giáo sư và cộng sự cũ tại Pháp, Anh, Ba Lan để tạo cơ hội cho sinh viên Việt Nam tiếp cận với những tinh hoa khoa học thế giới. Đối với anh, việc chủ trì các dự án nghiên cứu độc lập và đào tạo ra những thế hệ kỹ sư, nhà khoa học có đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu chính là cách bền vững nhất để trả nợ ân tình với quê hương.

Hành trình của TS Nguyễn Quang Minh là một câu chuyện đầy cảm hứng về lòng tự tôn dân tộc và khát vọng chinh phục tri thức. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, sự xuất hiện của những "hạt giống" chất lượng cao như anh chính là động lực để thúc đẩy nền khoa học nước nhà vươn tầm, đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.