Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu tăng tỷ trọng chi cho công nghệ lõi để tạo đột phá kinh tế số

Tại buổi làm việc với Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 22/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên nguồn lực tối đa cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược và công nghệ lõi. Người đứng đầu Chính phủ chỉ đạo phải hiện thực hóa mục tiêu dành ít nhất 3% tổng chi ngân sách nhà nước cho khoa học công nghệ, đồng thời tháo gỡ triệt để những "điểm nghẽn" về cơ chế tài chính và hạ tầng dữ liệu. Đây được kỳ vọng là đòn bẩy quan trọng để đưa tỷ trọng kinh tế số đạt mốc 30% GDP, tạo động lực tăng trưởng mới cho đất nước trong giai đoạn tới.

Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc về triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thủ tướng Lê Minh Hưng ghi nhận những bước tiến dài của ngành trong việc tham mưu và thực hiện Nghị quyết 57. Những nỗ lực này đã góp phần hoàn thiện khung khổ pháp lý, thúc đẩy hạ tầng kỹ thuật và đưa các giải pháp đổi mới sáng tạo len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp mới đang diễn biến thần tốc, những thành tựu hiện tại vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng của quốc gia.

Thủ tướng thẳng thắn chỉ ra rằng sự liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo và thị trường hiện nay vẫn còn lỏng lẻo, khiến nhiều kết quả nghiên cứu chưa thể thương mại hóa hiệu quả. Các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản về vốn và cơ chế, trong khi thị trường khoa học công nghệ vẫn chưa thực sự sôi động. Để vượt qua "bẫy thu nhập trung bình", Việt Nam không còn con đường nào khác ngoài việc dồn toàn lực vào những giải pháp công nghệ mang tính nền tảng và mang lại giá trị gia tăng cao.

Ưu tiên ngân sách cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược

Một trong những nội dung trọng tâm được Thủ tướng nhấn mạnh là việc tái cấu trúc dòng vốn đầu tư công. Theo đó, tổng kinh phí dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 đã được Quốc hội phê chuẩn là 65.020 tỷ đồng. Trong số này, khoảng 30.720 tỷ đồng dành cho chi thường xuyên và 34.300 tỷ đồng tập trung cho đầu tư phát triển. Thủ tướng yêu cầu việc phân bổ phải có trọng tâm, trọng điểm, tránh tình trạng dàn trải, "chia đều" nguồn lực vốn đã hạn hẹp.

Việc tăng tỷ trọng chi cho công nghệ lõi và các sản phẩm chiến lược không chỉ là yêu cầu về mặt con số mà là mệnh lệnh từ thực tiễn. Nghị quyết 57 đã đặt ra ngưỡng tối thiểu 3% tổng chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực này, và nhiệm vụ của các bộ ngành là phải khơi thông các kênh chi trả, đảm bảo đồng vốn được đưa đến đúng những dự án có khả năng tạo ra sự thay đổi về chất cho nền kinh tế. Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính để xây dựng quy trình cấp phát mới, chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang đặt hàng dựa trên kết quả đầu ra.

• Tập trung ngân sách cho các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia.
• Ưu tiên các dự án nghiên cứu có khả năng chuyển giao công nghệ ngay lập tức.
• Tăng cường đầu tư cho hạ tầng dữ liệu và nền tảng số dùng chung.
• Hỗ trợ trực tiếp cho các doanh nghiệp làm chủ được công nghệ nền tảng.

Thủ tướng cũng lưu ý về cơ chế huy động nguồn lực xã hội thông qua hợp tác công tư. Hiện nay, việc sử dụng các quỹ khoa học công nghệ trong doanh nghiệp vẫn còn nhiều vướng mắc về thủ tục hành chính, khiến số tiền hàng nghìn tỷ đồng chưa thể giải ngân. Việc khơi thông nguồn lực này, kết hợp với ngân sách nhà nước, sẽ tạo ra một cú hích tài chính đủ mạnh để các đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp tự tin dấn thân vào những lĩnh vực khó, đòi hỏi đầu tư dài hơi.

Tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng và làm chủ công nghệ lõi

Hạ tầng số và dữ liệu số được xác định là "mạch máu" của nền kinh tế hiện đại. Theo báo cáo, tính đến cuối tháng 3/2026, tỷ lệ phủ sóng 5G tại Việt Nam đã đạt 91,9% dân số với hơn 22,4 triệu thuê bao. Đây là một con số ấn tượng, đưa tốc độ Internet di động của Việt Nam lên vị trí thứ 14 và Internet cố định đứng thứ 9 thế giới. Tuy nhiên, Thủ tướng cho rằng hạ tầng mạnh thôi chưa đủ, quan trọng là phải hình thành được hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ để phục vụ quản trị và điều hành.

Việc làm chủ công nghệ lõi là yếu tố sống còn để đảm bảo tính tự chủ của quốc gia. Thủ tướng yêu cầu ngành khoa học không chỉ dừng lại ở việc tiếp thu, chuyển giao mà phải tiến tới tự nghiên cứu và phát triển các công nghệ tiên tiến, đặc biệt là trong các lĩnh vực chiến lược. Song song đó, việc quản lý và thúc đẩy phát triển tài sản số, tiền kỹ thuật số cần được triển khai theo hướng lành mạnh, hiệu quả, bắt kịp với xu hướng tài chính toàn cầu nhưng vẫn đảm bảo an ninh tiền tệ.

Để giải quyết bài toán nhân lực chất lượng cao, Thủ tướng chỉ đạo cần có sự liên kết chặt chẽ giữa "ba nhà": Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp. Các chương trình đào tạo phải sát với nhu cầu thực tế của thị trường, thay vì chỉ tập trung vào lý thuyết hàn lâm. Việc thành lập các tổ công tác điều phối liên ngành được xem là giải pháp cần thiết để tránh lãng phí nguồn lực và tạo sự thống nhất trong triển khai các chương trình phát triển công nghệ quy mô lớn.

"Cần đổi mới tư duy quản lý, chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu khoa học. Chúng ta phải chuyển trọng tâm từ kiểm soát đầu vào sang đánh giá kết quả đầu ra, trao quyền tự chủ tối đa cho các nhà khoa học để họ yên tâm cống hiến."

Kỳ vọng từ những con số tăng trưởng ấn tượng

Nhìn vào bức tranh tổng thể, Việt Nam đang có những nền tảng vững chắc để bứt phá. Với việc xếp hạng 44/139 quốc gia về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu và hệ sinh thái khởi nghiệp đứng thứ 55 thế giới, vị thế của quốc gia trên bản đồ công nghệ đang ngày càng được khẳng định. Đặc biệt, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm công nghệ số đạt 172 tỷ USD, với tỷ trọng sản phẩm công nghệ cao chiếm gần 50% tổng kim ngạch xuất khẩu, cho thấy sự chuyển dịch đúng hướng của cơ cấu kinh tế.

Quy mô thương mại điện tử hiện đã đạt 36 tỷ USD, gấp 3 lần so với năm 2020, là minh chứng rõ nét nhất cho sự thay đổi thói quen tiêu dùng và khả năng thích ứng nhanh chóng của doanh nghiệp Việt. Tuy nhiên, mục tiêu đưa kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030 đòi hỏi những nỗ lực phi thường hơn nữa. Tốc độ tăng trưởng doanh số thương mại điện tử bình quân cần được duy trì ở mức 23-25% mỗi năm để đảm bảo lộ trình đã đề ra.

Thủ tướng cũng đặt ra các chỉ tiêu cụ thể cho Bộ Khoa học và Công nghệ trong thời gian tới:

• Phấn đấu tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt ít nhất 40%.
• Hình thành 53 tổ chức khoa học công nghệ đạt trình độ khu vực và quốc tế vào năm 2025.
• Phát triển và vận hành hiệu quả 6 khu công nghệ cao trên cả nước.
• Nâng cao năng lực cạnh tranh của Sàn giao dịch khoa học công nghệ thông qua cơ chế đột phá.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho kỷ nguyên mới

Để các quyết sách đi vào cuộc sống, Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương hoàn thiện các văn bản hướng dẫn luật. Cụ thể, trong tháng 4, bộ phải trình ban hành 3 nghị định và 2 quyết định của Thủ tướng hướng dẫn Luật Chuyển đổi số và các quy định về giải pháp thông minh bậc cao. Đây là những "viên gạch" đầu tiên để xây dựng một hành lang pháp lý an toàn, minh bạch cho các doanh nghiệp và nhà nghiên cứu hoạt động.

Việc rà soát và tinh gọn danh mục công nghệ chiến lược cũng là nhiệm vụ cấp bách. Thay vì dàn trải, danh mục mới cần tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với vận mệnh quốc gia cả trong ngắn hạn và dài hạn. Thủ tướng chỉ đạo các bộ ngành phối hợp lựa chọn ngay một số nhiệm vụ trọng tâm gắn với các bài toán lớn của đất nước để triển khai theo lộ trình cụ thể, có thể đo lường và đánh giá được hiệu quả thực tế.

Bên cạnh đó, việc tái cấu trúc 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia phải được thực hiện quyết liệt. Những đơn vị này cần trở thành những "đầu tàu" trong nghiên cứu cơ bản và ứng dụng, là nơi quy tụ những bộ óc xuất sắc nhất để giải quyết các vấn đề kỹ thuật phức tạp. Một mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang dần được hình thành, kỳ vọng sẽ được trình Hội nghị Trung ương 3 xem xét trong quý 2 tới.

Với sự quyết tâm từ cấp cao nhất của Chính phủ, ngành khoa học công nghệ đang đứng trước cơ hội lịch sử để tự làm mới mình. Việc chuyển đổi từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển, từ hỗ trợ dàn trải sang đầu tư trọng điểm vào công nghệ lõi sẽ là chìa khóa để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng cường quốc số.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp sẽ là nhân tố quyết định thành công của lộ trình này. Khi các rào cản về cơ chế được dỡ bỏ và nguồn lực tài chính được khơi thông, khoa học công nghệ sẽ thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, dẫn dắt nền kinh tế Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.