Tên lửa New Glenn của tỷ phú Jeff Bezos gặp sự cố quỹ đạo khiến vệ tinh triệu USD bị khai tử
Vào lúc 7h25 ngày 19/4 (giờ địa phương), tập đoàn hàng không vũ trụ Blue Origin đã thực hiện thành công việc phóng và thu hồi tầng đẩy tên lửa New Glenn tại Florida, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong công nghệ tái sử dụng thiết bị bay. Tuy nhiên, nhiệm vụ mang tên New Glenn 3 đã không trọn vẹn khi vệ tinh Internet BlueBird 7 của đối tác AST SpaceMobile bị đưa vào sai quỹ đạo mục tiêu. Với độ cao không đạt chuẩn, siêu vệ tinh có kích thước khổng lồ này buộc phải chấp nhận số phận bị tiêu hủy trong bầu khí quyển, làm dấy lên những lo ngại về lộ trình chinh phục không gian của vị tỷ phú giàu thứ hai thế giới.
Dưới ánh bình minh tại Căn cứ Lực lượng Vũ trụ Cape Canaveral, bang Florida, gã khổng lồ New Glenn đã vươn mình rời bệ phóng, mang theo kỳ vọng về một kỷ nguyên vận tải không gian giá rẻ. Đây là chuyến bay thứ ba của dòng tên lửa này, đồng thời là phép thử quan trọng cho khả năng vận hành ổn định của hệ thống động cơ đẩy tiên tiến. Dẫu vậy, sự hào hứng ban đầu nhanh chóng bị thay thế bởi những báo cáo kỹ thuật đầy lo ngại từ trung tâm điều khiển mặt đất khi tải trọng không đi đúng lộ trình đã định.Bước ngoặt tái sử dụng và màn trình diễn của "Never Tell Me The Odds"
Điểm sáng lớn nhất trong sứ mệnh lần này chính là sự trở lại của tầng đẩy thứ nhất mang tên "Never Tell Me The Odds". Đây là thiết bị đã từng thực hiện chuyến bay vào không gian hồi tháng 11 năm ngoái, sau đó được Blue Origin thu hồi, tân trang và thay thế hệ thống động cơ để tái sử dụng. Việc tầng đẩy này hạ cánh chính xác xuống tàu không người lái Jacklyn đang chờ sẵn trên Đại Tây Dương chỉ sau 6 phút cất cánh đã minh chứng cho năng lực làm chủ công nghệ hạ cánh thẳng đứng của đội ngũ kỹ sư dưới quyền Jeff Bezos. Quy trình thu hồi tên lửa luôn là một trong những thử thách khắc nghiệt nhất đối với bất kỳ công ty hàng không vũ trụ nào. Để một khối kim loại khổng lồ cao hàng chục mét có thể rơi tự do từ rìa không gian, sau đó tự điều chỉnh hướng bằng các cánh lái lưới và kích hoạt động cơ hãm để đáp xuống một mặt phẳng di động trên biển yêu cầu độ chính xác đến từng milimet. Blue Origin đã cho thấy họ không hề kém cạnh các đối thủ trong cuộc đua tối ưu hóa chi phí phóng bằng cách sử dụng lại các thành phần đắt đỏ nhất của tên lửa. Tuy nhiên, thành công ở giai đoạn đầu của tên lửa New Glenn không đồng nghĩa với sự trọn vẹn của toàn bộ nhiệm vụ. Trong ngành công nghiệp vũ trụ, việc đưa được thiết bị rời khỏi mặt đất mới chỉ là một nửa chặng đường; nửa còn lại nằm ở khả năng giải phóng tải trọng vào đúng vị trí tọa độ trên quỹ đạo để chúng có thể vận hành ổn định trong hàng thập kỷ. Đáng tiếc, chính ở giai đoạn quyết định này, một sai sót kỹ thuật chưa được tiết lộ đã xảy ra, biến thành quả của tầng đẩy tái sử dụng trở nên lu mờ trước thất bại của tải trọng chính.Sự cố quỹ đạo và cái kết của vệ tinh Internet khổng lồ
Sau khi tách khỏi tầng đẩy, vệ tinh BlueBird 7 đã được xác nhận là có kích hoạt nguồn điện và thiết lập liên lạc với trạm điều khiển mặt đất. Thế nhưng, các dữ liệu đo đạc nhanh chóng chỉ ra rằng thiết bị này đang di chuyển ở một độ cao thấp hơn rất nhiều so với kế hoạch ban đầu. Đại diện AST SpaceMobile xác nhận rằng dù hệ thống đẩy tích hợp trên vệ tinh đã nỗ lực hiệu chỉnh, nhưng mức năng lượng hiện có không đủ để đưa khối tài sản khổng lồ này lên đúng quỹ đạo hoạt động tiêu chuẩn. Hệ quả của việc nằm ở quỹ đạo quá thấp là vệ tinh sẽ liên tục chịu lực cản từ các phân tử khí ở tầng cao của bầu khí quyển. Lực cản này sẽ dần kéo BlueBird 7 xuống thấp hơn, dẫn đến việc thiết bị sẽ bị bốc cháy và tiêu hủy hoàn toàn khi rơi vào các tầng khí quyển đậm đặc. Đây là một tổn thất không hề nhỏ, dù AST SpaceMobile cho biết họ sẽ được bồi hoàn một phần kinh phí thông qua các điều khoản bảo hiểm rủi ro hàng không."Chúng tôi xác nhận việc tách tải trọng và vệ tinh đã kích hoạt, tuy nhiên quỹ đạo đạt được không chuẩn xác. Hiện đội ngũ kỹ thuật đang đánh giá toàn diện nguyên nhân dẫn đến sự sai lệch này để có những cập nhật chi tiết hơn," thông cáo chính thức từ Blue Origin nêu rõ trên mạng xã hội X.Sự cố này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc rà soát lại quy trình khai hỏa của tầng thứ hai (upper stage) trên tên lửa New Glenn. Thông thường, các lỗi về quỹ đạo thường liên quan đến việc động cơ tầng trên tắt sớm hơn dự kiến hoặc hệ thống dẫn đường gặp trục trặc trong việc tính toán vector vận tốc. Đối với một dòng tên lửa mới đang trong giai đoạn chứng minh năng lực như New Glenn, mỗi sai số nhỏ đều có thể gây ra những hệ lụy dây chuyền đến niềm tin của các khách hàng thương mại trong tương lai.
Công nghệ BlueBird 7: Tham vọng phủ sóng di động từ không gian
Vệ tinh BlueBird 7 không phải là một thiết bị viễn thông thông thường. Nó thuộc thế hệ thứ hai (Block 2) của dòng vệ tinh BlueBird, được thiết kế với mục tiêu cung cấp dịch vụ Internet và kết nối di động trực tiếp (direct-to-cell) cho các điện thoại thông minh thông thường mà không cần đến thiết bị đầu cuối chuyên dụng. Đây là công nghệ mang tính cách mạng, hứa hẹn xóa bỏ các "vùng trắng" sóng di động trên toàn cầu, từ giữa đại dương đến những vùng núi hiểm trở. Để thực hiện được tham vọng đó, BlueBird 7 sở hữu những thông số kỹ thuật ấn tượng:- Diện tích ăng-ten: Lên tới 223 m2, lớn gấp gần 4 lần so với thế hệ cũ (64,4 m2).
- Khả năng kết nối: Cho phép truyền tải dữ liệu tốc độ cao trực tiếp tới băng tần của các nhà mạng viễn thông dưới mặt đất.
- Kích thước: Là một trong những vật thể nhân tạo lớn nhất đang vận hành trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO).
- Trọng lượng: Đòi hỏi những tên lửa có lực đẩy cực lớn như New Glenn để đưa lên không gian.
Hệ lụy tới tham vọng chinh phục Mặt Trăng của Jeff Bezos
Thất bại trong việc đưa vệ tinh vào quỹ đạo chuẩn xác không chỉ ảnh hưởng đến AST SpaceMobile mà còn phủ bóng đen lên các kế hoạch dài hạn của chính Blue Origin. Hiện tại, công ty đang sử dụng tên lửa New Glenn làm phương tiện chủ lực để thực hiện các nhiệm vụ thử nghiệm tàu đổ bộ Mặt Trăng. Theo lộ trình, cuối năm nay, một chuyến bay không người lái mang theo tàu đổ bộ MK1 mang tên "Endurance" sẽ được thực hiện để kiểm tra khả năng hạ cánh xuống bề mặt chị Hằng. Tàu MK1 đóng vai trò là "vật tế thần" để thu thập dữ liệu quan trọng cho việc phát triển phiên bản MK2 lớn hơn. MK2 chính là phương tiện mà NASA đã đặt niềm tin để đưa các phi hành đoàn xuống cực nam Mặt Trăng trong khuôn khổ chương trình Artemis đầy tham vọng. Nếu các vấn đề liên quan đến tầng đẩy hoặc hệ thống dẫn đường của tên lửa New Glenn không được giải quyết triệt để, lịch trình của NASA có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, kéo theo sự chậm trễ của toàn bộ dự án đưa con người trở lại Mặt Trăng. Việc vận hành một tên lửa hạng nặng như New Glenn đòi hỏi sự đồng bộ tuyệt đối giữa hàng triệu chi tiết máy. Bất kỳ một trục trặc nhỏ nào trong hệ thống điều khiển cũng có thể dẫn đến việc tiêu tốn hàng trăm triệu USD ngân sách. Blue Origin hiện đang đứng trước áp lực phải chứng minh rằng sự cố với vệ tinh BlueBird 7 chỉ là một sai sót đơn lẻ chứ không phải là lỗi hệ thống trong thiết kế của dòng tên lửa chiến lược này.Blue Origin lần đầu phóng tên lửa bằng tầng đẩy tái sử dụng
Tên lửa New Glenn rời bệ phóng ở bang Florida của Mỹ sáng 19/4. Video: Blue Origin