Xăng E10: Rào cản tâm lý và chiến lược đẩy mạnh tiêu thụ
Bộ Công Thương thừa nhận tâm lý e ngại của người tiêu dùng là rào cản lớn nhất trong việc triển khai xăng E10. Dù đã có những nghiên cứu chứng minh sự tương thích và lợi ích môi trường, việc thuyết phục người dân chấp nhận loại nhiên liệu mới này vẫn là một bài toán khó. Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ đang được soạn thảo nhằm đưa ra các giải pháp đủ mạnh để thúc đẩy lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 trên phạm vi toàn quốc.
Thực trạng tiêu thụ xăng E5 và những thách thức khi triển khai E10
Trong bối cảnh thị trường nhiên liệu đang có những chuyển dịch quan trọng, việc Bộ Công Thương đưa ra bản Thuyết minh dự thảo Nghị quyết để đẩy nhanh triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 cho thấy sự quan tâm đặc biệt đến loại nhiên liệu này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hành trình chinh phục người tiêu dùng của xăng sinh học tại Việt Nam vẫn còn nhiều gian nan. Trước đây, xăng E5 từng có thời điểm chiếm lĩnh gần 40% thị phần tiêu thụ. Nhưng hiện tại, con số này đã giảm đáng kể, chỉ còn khoảng 15-20%.
Nguyên nhân dẫn đến sự sụt giảm này được Bộ Công Thương chỉ ra chủ yếu là do chênh lệch giá không đủ hấp dẫn và tâm lý e ngại, thiếu tin tưởng của người tiêu dùng đối với xăng sinh học. Bản Thuyết minh dự thảo nhấn mạnh: “Nguyên nhân do chênh lệch giá thấp và tâm lý người tiêu dùng. Như vậy, chúng ta cần có chính sách phải đủ mạnh, giá phải có chênh lệch rõ và truyền thông rất quan trọng trong quá trình thực hiện”. Điều này cho thấy, để xăng E10 có thể tái lập và thậm chí vượt qua thành công trước đây của E5, cần có những giải pháp đồng bộ, tác động mạnh mẽ vào cả yếu tố giá cả lẫn nhận thức của người dân.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng khẳng định về mặt kỹ thuật, xăng E10 hoàn toàn tương thích với phần lớn các phương tiện giao thông hiện có trên thị trường. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, E10 tương thích với trên 90% các loại phương tiện hiện nay, không đòi hỏi người dùng phải cải tiến động cơ hay lo ngại về các vấn đề kỹ thuật. Thậm chí, việc sử dụng E10 còn mang lại lợi ích về môi trường thông qua việc giảm phát thải. Tuy nhiên, những thông tin kỹ thuật này dường như chưa đủ sức nặng để thay đổi hoàn toàn nhận thức và thói quen của người tiêu dùng.
Xăng E10 sắp được bán rộng rãi trên toàn quốc
Nguồn cung E100 và bài toán đảm bảo cung ứng cho thị trường
Để có thể triển khai rộng rãi xăng E10, việc đảm bảo nguồn cung E100 (cồn Ethanol pha chế) là yếu tố then chốt. Theo tính toán của Bộ Công Thương, với mức tiêu thụ xăng trung bình khoảng 1 triệu m3 mỗi tháng, trong đó E5RON92 chiếm khoảng 15% và E10RON95 chiếm 85%, thì tổng nhu cầu Etanol (E100) cho công tác phối trộn sẽ dao động từ 92.000 đến 100.000 m3 mỗi tháng.
Hiện tại, năng lực sản xuất E100 trong nước vẫn còn những hạn chế nhất định. Trong tháng 4 năm 2026, sản lượng E100 sản xuất trong nước chỉ đạt khoảng 25.000 m3 mỗi tháng. Theo kế hoạch, để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng, các nhà máy sản xuất E100 sẽ cần phải nâng cao công suất. Cụ thể, các nhà máy tại Đồng Nai, Quảng Nam và Dung Quất có thể nâng công suất lên 9.000 m3 mỗi tháng. Tuy nhiên, quá trình bổ sung thiết bị và nâng cấp này dự kiến sẽ mất khoảng 1 năm. Sau khi hoàn thành, tổng sản lượng E100 sản xuất trong nước dự kiến sẽ đạt khoảng 30.000 m3 mỗi tháng.
Ngoài ra, hai nhà máy sản xuất E100 tại Bình Phước (với công suất 8.000 m3/tháng) và Đăk Nông (với công suất 6.000 m3/tháng) hiện đang trong giai đoạn tái cơ cấu và hoàn thiện kỹ thuật để có thể phục hồi sản xuất. Nếu các nhà máy này hoạt động trở lại, tổng công suất E100 sản xuất trong nước có thể đạt 44.000 m3 mỗi tháng.
Thực tế cho thấy, Việt Nam hiện có 6 nhà máy sản xuất E100 với tổng công suất thiết kế lên đến khoảng 500.000 - 600.000 m3 mỗi năm. Tuy nhiên, công suất thực tế mà các nhà máy này khai thác chỉ đạt khoảng 30-40% so với thiết kế. Điều này đặt ra câu hỏi về hiệu quả hoạt động và khả năng tối ưu hóa nguồn lực sản xuất hiện có.
Đối mặt với nhu cầu ngày càng tăng và năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế, việc nhập khẩu E100 là điều tất yếu. Hiện tại và ít nhất trong khoảng 1 năm tới, Việt Nam sẽ cần nhập khẩu khoảng 75.000 m3 E100 mỗi tháng để đáp ứng nhu cầu phối trộn cho xăng E5 và E10. Một số doanh nghiệp đã chủ động ký kết các hợp đồng mua E100 với các đối tác nước ngoài để chuẩn bị nguồn hàng cho công tác phối trộn trong nước.
Chiến lược truyền thông và chính sách giá để vượt qua rào cản tâm lý
Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc thay đổi tâm lý người tiêu dùng, Bộ Công Thương xác định truyền thông đóng vai trò then chốt trong chiến lược đẩy mạnh sử dụng xăng E10. Cần có những chiến dịch truyền thông bài bản, cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch về lợi ích của xăng E10, bao gồm:
- Lợi ích về môi trường: Nhấn mạnh việc sử dụng E10 giúp giảm phát thải khí nhà kính, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.
- Lợi ích về kinh tế: Giải thích rõ ràng về việc xăng E10 có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
- Tính tương thích kỹ thuật: Khẳng định lại rằng E100% tương thích với hầu hết các phương tiện hiện có, không gây hại cho động cơ và không yêu cầu chi phí sửa đổi, nâng cấp.
- So sánh lợi ích với chi phí: Phân tích rõ ràng lợi ích lâu dài mà người tiêu dùng nhận được khi sử dụng E10, ngay cả khi giá ban đầu có thể không chênh lệch quá nhiều.
Bên cạnh đó, chính sách giá cần được xem xét một cách chiến lược. Theo bản Thuyết minh dự thảo, “giá phải có chênh lệch rõ”. Điều này có nghĩa là, cần có một mức chênh lệch giá đủ lớn giữa xăng E10 và các loại xăng truyền thống (nếu còn) để tạo động lực rõ ràng cho người tiêu dùng lựa chọn. Mức chênh lệch này cần được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo vừa hấp dẫn người tiêu dùng, vừa khả thi về mặt kinh tế cho các doanh nghiệp đầu mối và nhà phân phối.
Việc kết hợp các biện pháp khuyến khích về giá, song song với chiến lược truyền thông mạnh mẽ và hiệu quả, được kỳ vọng sẽ dần phá bỏ rào cản tâm lý, giúp người tiêu dùng hiểu rõ và tin tưởng hơn vào loại nhiên liệu mới này. Sự thay đổi trong nhận thức và hành vi tiêu dùng sẽ là yếu tố quyết định thành công của lộ trình sử dụng xăng E10 tại Việt Nam.
Khi xăng khoáng RON 95 bị khai tử từ 1/6, thị trường sẽ kinh doanh song song xăng E10 và E5 RON 92 đến hết 2030, tạo đa dạng lựa chọn cho người dùng.