Xăng E10: Lộ trình toàn cầu và những câu chuyện đằng sau việc Việt Nam chuyển đổi
Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị chuyển đổi sang xăng E10 từ ngày 1/6/2026, nhiều lo ngại và băn khoăn về loại nhiên liệu này là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, nhìn ra thế giới, việc sử dụng xăng sinh học với hàm lượng ethanol cao hơn E10 đã diễn ra từ lâu và trở thành một xu hướng tất yếu trong ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.
Xăng E10: Tiêu chuẩn mặc định và hành trình chinh phục thị trường Mỹ
Tại Hoa Kỳ, quốc gia có ngành công nghiệp ô tô phát triển bậc nhất, xăng E10 (hỗn hợp 10% ethanol và 90% xăng truyền thống) không còn là một khái niệm xa lạ. Thực tế, xăng E10 đã trở thành tiêu chuẩn mặc định trên phần lớn thị trường, chiếm hơn 95% tổng lượng xăng được bán ra. Sự chuyển dịch này không diễn ra đột ngột mà là kết quả của một quá trình dài, được thúc đẩy bởi các chính sách môi trường và năng lượng. Đạo luật Không khí sạch (Clean Air Act) sửa đổi năm 1990 và chương trình Tiêu chuẩn Nhiên liệu Tái tạo (Renewable Fuel Standard - RFS) đã đặt nền móng cho việc sử dụng nhiên liệu sinh học. Kể từ năm 2011, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) đã bắt đầu cho phép sử dụng xăng E15 (hỗn hợp 15% ethanol) cho các phương tiện sản xuất từ năm 2001 trở lên. Đến năm 2019, Mỹ tiếp tục mở rộng quy định cho phép bán E15 quanh năm, nhằm khuyến khích tiêu thụ nhiên liệu sinh học và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Những nỗ lực này tiếp tục được đẩy mạnh trong các năm 2025 và 2026 với các động thái nhằm mở rộng việc sử dụng E15 trên toàn quốc, đặc biệt tập trung vào các bang Trung Tây - những trung tâm sản xuất ngô và ethanol lớn nhất của nước này.
Ở Mỹ, xăng E10 và xăng “thuần xăng” (không hoặc rất ít ethanol) từng tồn tại song song.
Sự song hành ban đầu giữa xăng E10 và xăng "thuần" (ít hoặc không chứa ethanol) đã dần nhường chỗ cho E10 trở thành lựa chọn chủ đạo. Điều này cho thấy sự thích ứng và chấp nhận dần dần của thị trường đối với loại nhiên liệu mới. Quá trình này không chỉ là sự thay đổi về sản phẩm mà còn là sự dịch chuyển trong tư duy về năng lượng, hướng tới các giải pháp bền vững hơn.
Thị trường châu Á và Trung Quốc: Hành trình tiên phong với xăng E10
Ở khu vực châu Á, Trung Quốc là một trong những quốc gia đi đầu trong việc thúc đẩy sử dụng xăng ethanol. Từ cuối những năm 2000, chính phủ Trung Quốc đã có những động thái mạnh mẽ nhằm giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu và hỗ trợ ngành nông nghiệp thông qua việc phát triển nhiên liệu sinh học. Năm 2017, một kế hoạch tham vọng đã được công bố, đặt mục tiêu mở rộng sử dụng xăng E10 trên phạm vi toàn quốc trước năm 2020. Tuy nhiên, quá trình triển khai không hoàn toàn suôn sẻ, gặp phải những thách thức do nguồn cung ethanol hạn chế và chi phí sản xuất cao ở một số địa phương. Thay vì áp dụng đại trà ngay lập tức, Trung Quốc đã lựa chọn mô hình thí điểm tại nhiều tỉnh thành để đánh giá và điều chỉnh. Bước ngoặt quan trọng đến vào năm 2025 khi Trung Quốc ban hành tiêu chuẩn E10 mới mang mã GB 18351-2025, quy định chính thức về tỷ lệ pha trộn ethanol từ 8-12% và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Điều này cho thấy sự cam kết mạnh mẽ của Trung Quốc trong việc đẩy mạnh nhiên liệu sinh học, một động thái có thể ảnh hưởng đến xu hướng sử dụng nhiên liệu tại nhiều quốc gia khác trong khu vực.
Việt Nam, với kế hoạch chuyển đổi sang E10, không hề đơn độc trong khu vực Đông Nam Á. Indonesia, một quốc gia có ngành nông nghiệp phát triển mạnh, đã có những bước đi quyết liệt hơn trong việc sử dụng nhiên liệu sinh học. Nổi tiếng với chương trình biodiesel từ dầu cọ, Indonesia không chỉ dừng lại ở đó mà còn đang từng bước mở rộng việc sử dụng xăng sinh học. Cụ thể, nước này đã triển khai diesel sinh học B35 từ năm 2023, dự kiến nâng lên B40 trong năm 2025 và hướng tới B50 trong giai đoạn 2026-2027. Quan trọng hơn, vào năm 2025, chính phủ Indonesia đã công bố kế hoạch áp dụng E10, đặt mục tiêu bắt buộc pha trộn 10% ethanol vào xăng trên quy mô lớn từ năm 2027-2028. Điều này cho thấy một chiến lược năng lượng dài hạn và toàn diện của Indonesia, bao trùm cả nhiên liệu sinh học cho cả xe máy và ô tô.
Thái Lan là một trong những thị trường thúc đẩy xăng sinh học mạnh mẽ nhất.
Thái Lan nổi lên như một ví dụ điển hình về sự thành công trong việc thúc đẩy xăng sinh học. Ngay từ năm 2001, xăng sinh học E10 đã bắt đầu xuất hiện trên thị trường Thái Lan. Đến giai đoạn 2007-2008, các ưu đãi thuế và giảm giá bán đã được áp dụng để khuyến khích người tiêu dùng. Năm 2008, E20 được giới thiệu, và từ 2013-2015, chính phủ đã có những biện pháp thúc đẩy mạnh mẽ. Đến năm 2020, E20 đã trở thành loại nhiên liệu phổ biến nhất tại nhiều trạm xăng ở Thái Lan, được xem là "xăng tiêu chuẩn" cho phần lớn ô tô mới. Nhiều mẫu xe mới được sản xuất tại Thái Lan hiện nay đều được thiết kế để tương thích tối thiểu với E20. Các dòng xăng phổ biến tại Thái Lan hiện nay bao gồm: Gasohol E20 (phổ biến nhất), Gasohol 91/95 (E10) vẫn còn bán cho xe cũ hoặc xe không hỗ trợ E20, và E85 với thị phần nhỏ hơn, chủ yếu dành cho xe flex-fuel. Điều đáng chú ý là xăng thuần không chứa ethanol gần như đã biến mất khỏi các trạm xăng phổ thông. Bên cạnh đó, Thái Lan còn phát triển mạnh mẽ các dòng diesel sinh học như B7/B10/B20.
Liên minh châu Âu: Đặt mục tiêu giảm phát thải và ưu tiên năng lượng tái tạo
Tại Liên minh châu Âu (EU), mặc dù không có quy định bắt buộc người dân chỉ sử dụng duy nhất xăng E10, nhưng các mục tiêu về giảm phát thải CO₂ và tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo trong lĩnh vực giao thông đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho ethanol dần trở thành một tiêu chuẩn. Nền tảng quan trọng cho sự phát triển nhiên liệu sinh học tại châu Âu là Chỉ thị Năng lượng Tái tạo (Renewable Energy Directive - RED I) được ban hành vào năm 2009. Chỉ thị này đã đặt ra các khuôn khổ pháp lý và mục tiêu cụ thể cho việc sử dụng năng lượng tái tạo, bao gồm cả ethanol và biodiesel. Đức là một trong những thị trường lớn đầu tiên tại châu Âu tích cực đưa xăng E10 vào sử dụng rộng rãi. Chính thức triển khai từ tháng 1/2011, mục tiêu của Đức là đáp ứng các yêu cầu về năng lượng tái tạo của EU theo RED 2009. Ban đầu, việc triển khai E10 tại Đức đã gặp phải sự phản ứng khá mạnh mẽ từ phía người tiêu dùng, chủ yếu là những lo ngại về ảnh hưởng đến động cơ xe. Tuy nhiên, sau khi Chính phủ Đức và các hãng xe đưa ra những khẳng định rằng phần lớn các loại xe sản xuất từ những năm 2000 trở đi đều có thể sử dụng E10 một cách an toàn, tình hình đã dần thay đổi. Hiện nay, xăng E10 đã trở thành một trong những loại xăng phổ thông tại Đức, minh chứng cho sự thích ứng và chấp nhận của thị trường khi các yếu tố về môi trường và công nghệ được làm rõ.
Sự chuyển đổi sang E10 tại các nước phát triển không chỉ là một xu hướng nhất thời mà là một phần của chiến lược năng lượng dài hạn, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và hướng tới một tương lai bền vững hơn. Các quy định ngày càng chặt chẽ về khí thải, cùng với sự phát triển của công nghệ nhiên liệu sinh học, đang thúc đẩy các quốc gia trên thế giới ngày càng tiến gần hơn đến việc sử dụng các loại nhiên liệu thân thiện với môi trường.
Xăng E10 và nỗi lo của người dùng ô tô và liệu đây có phải công nghệ sạch hay rủi ro cho động cơ?